از ویکیپدیای فارسی، دانشنامه آزاد

استان فارس

فارس


تعدادی از جاذبه‌های تاریخی استان فارس
مرکز شیراز
مساحت ۱۲۲٬۶۰۸ کیلومترمربع
جمعیت (۱۳۸۹ خورشیدی) ۴،۵۲۸،۵۱۳[۱]
تعداد شهرستان‌ها ۲۹[۲][۳]
منطقه زمانی IRST (گرینویچ+۳:۳۰)
-تابستان (دی‌اس‌تی) IRST (گرینویچ+۴:۳۰)
زبان(های) اصلی فارسی[۴][۵][۶]

استان فارس یکی از ۳۱ استان ایران است[۲] که در بخش جنوبی این کشور واقع شده‌است.[۷] آب‌ و هوای استان فارس در نقاط مختلف این استان به سه دسته کوهستانی، معتدل و گرم تقسیم می‌شود.[۸] این استان با مساحتی در حدود ۱۲۲٬۶۰۸ کیلومتر مربع، پنجمین استان بزرگ و با جمعیتی معادل ۴٬۵۲۸٬۵۱۳ نفر، بر طبق برآورد جمعیتی سال ۱۳۸۹ خورشیدی سازمان ملی آمار ایران، چهارمین استان پرجمعیت ایران به‌شمار می‌رود. بر اساس تقسیمات کشوری اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۹۰ خورشیدی، استان فارس به ۲۹ شهرستان، ۹۴ شهر، ۸۳ بخش و ۲۰۴ دهستان تقسیم شده‌است.[۲][۳]

مرکز استان فارس، شهر شیراز است که بر طبق برآورد جمعیتی سال ۱۳۸۹ خورشیدی سازمان آمار ایران به همراه حومه خود، جمعیتی معادل ۱،۷۴۹،۹۲۶ نفر داشته که پرجمعیت‌ترین شهر این استان محسوب می‌شود. از دیگر شهرهای پرجمعیت این استان می‌توان به شهرهای مرودشت، کازرون، جهرم و فسا اشاره کرد.[۱]

نام استان فارس در کتیبه‌های هخامنشی به صورت پارسه و در نوشته‌های یونانی به شکل پرسیس آمده‌است و فارس عربی‌شدهٔ پارس است. در این استان، امروزه به جز اکثریت فارسی‌زبان اقوام مختلفی نیز در این استان زندگی می‌کنند؛[۹][۴] از جمله قشقایی‌ها، لرها، عرب خمسه و لک،[۹] که هر یک به گویش‌ها و زبان‌های مختلفی مانند فارسی، لارستانی، قشقایی، سیوندی، دوانی، لری، اردکانی، عربی و کهمره‌ای (بککی) سخن می‌گویند.[۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]

منابع مهم اقتصادی استان فارس بر پایه کشاورزی و دامداری،[۹] شهرک‌های مختلف صنعتی، پالایشگاه‌ها، صنایع پتروشیمی و نیروگاه‌های مختلف بنا شده‌است.[۱۶][۱۷][۱۸][۱۹]

استان فارس با وجود جاذبه‌های متعدد تاریخی، طبیعی و مذهبی، یکی از مراکز مهم گردشگری ایران است. همچنین تعدادی از مراکز مهم دانشگاهی ایران در این استان واقع شده‌است.[۲۰]

محتویات

دلیل نام‌گذاری

نقشه محدوده فارس در قسمتی از نقشه ایران در دوره افشاریه.

در این نقشه واژه فارسستان (Farsistan) برای این سرزمین اطلاق شده‌است.
نقشهٔ فرانسوی امپراتوری پارس که در سال ۱۷۸۷ میلادی منتشر شده‌است.

فارس در کتیبه‌های هخامنشی به صورت پارسه و در نوشته‌های یونانی به شکل پرسیس آمده و فارس و فارسی شکل عربی شده پارس و پارسی هستند.[۹][۴][۵][۶] فارس منطقه ٔوسیعی است که قسمتی از جنوب و جنوب باختری کشور ایران را فراگرفته و تقریباً از یازده قرن پیش از میلاد مسیح محل سکونت یکی از طوایف آریایی بنام پارس بوده و بهمین مناسبت به پارس موسوم گردیده‌است.[۲۱]

نام خلیج فارس برگرفته از نام همین منطقه‌است که در سال ۱۳۵۲ هجری شمسی در تقسیمات کشوری ارتباط استان فارس با خلیج فارس قطع شد و مناطق حاشیه خلیج فارس به استان بوشهر تبدیل گردید.[۲۲]

پیشینه

پیش از اسلام

ظهور پارس‌

استان فارس، از چند هزار سال پیش زیست‌گاه اقوام بومى ایران و به ویژه ایلامیان بوده‌است.[۵][۶] پارس‌ها مردمان بودند آریایی‌نژاد که معلوم نیست کِی به فلات ایران آمده‌اند، در کتیبه‌های پادشاه آشور شمشی اداد پنجم ۸۲۳ تا ۸۱۰ پیش از میلاد و در کتیبهٔ سناخریب در سال ۶۹۱ پیش از میلاد و همچنین در یک رشته از نامه‌های آرشیو پادشاهان آشور که مربوط به حوادث ۶۵۳ تا ۶۵۲ پیش از میلاد است، پارسوآش به عنوان یکی از ایالات منتهی عیلامی ذکر شده‌است، به عقیده محققان پارسوآش امکان دارد که همان پارس باشد.[۲۳] در برخی از منابع پارسوا با پارسواش یکسان دانسته شده‌است اما ریچارد نلسون فرای می‌نویسد گمان نمی‌رود که پارسواش همان استان پارسوای آشور در شرق دریاچه ارومیه باشد.[۲۴]

بر اساس اسناد مورخان یونانی قبایل پارسی به شش طایفهٔ شهری و ده‌نشین و چهار طایفهٔ چادرنشین تقسیم می‌شدند، طایفه‌های شهری عبارتند از: پاسارگادیان، مرفیان، ماسپیان، پانتالیان، دروسیان، گرمانیان که مهم‌ترین آنها پاسارگاردیان بودند و قبیلهٔ هخامنشی و پادشاهان ناحیهٔ پارس از این قبیله هستند همچنین چهار طایفهٔ چادرنشین عبارتند از: دائی‌ها، مردها، دروپیک‌ها، ساگارتی‌ها[۲۵] دولت ایلامیان در سال ۶۳۶ پیش از میلاد به دست آشوریان از بین رفت و شوش پایتخت آن به دست طوایف پارس افتاد.[۲۶]

از هخامنشیان تا پایان دوران ساسانی

مؤسس پادشاهی پارس هخامنش است که تقریباً در ۶۵۰ قبل از میلاد می‌زیست. پایتخت او شهری بوده‌است به همین نام که خرابه‌های آن هنوز باقی است. از خود هخامنش که سلسلهٔ بزرگی به نام او خوانده شده‌است، چندان اطلاعی در دست نیست اما محتمل است که او طوایف مختلف پارس را متحد کرده باشد. پسر او چیش‌پیش از ضعف دولت عیلام بعد از مغلوبیت آنها در مقابل آشوربنیپال استفاده کرد و ناحیه موسوم به انزان یا انشان را که شامل شوش و مجاور آن خوزستان بوده متصرف شد و عنوان پادشاه انشان را اختیار کرد چون وفات یافت یکی از پسرهایش مالک انشان و آن دیگری صاحب سرزمین پارس گردید. در قرن ششم قبل از میلاد هر دو قسمت به اطاعت یک نفر از دودمان مذکور درآمد که کمبوجیه یکم نام داشت. وی دختر استیاکس پادشاه ماد به نام ماندانا را به زنی اختیار کرد و کوروش بزرگ فرزندی بود که از این وصلت پیدا شد. کوروش در سال ۵۵۹ قبل از میلاد جانشین پدر شد و در سال ۵۵۰ بر مملکت ماد تسلط یافت و اکباتان پایتخت آن را تسخیر کرد. کوروش اکباتان را پایتخت تابستانی و شوش را پایتخت زمستانی خود قرار داد و نخستین دولت بزرگ جهانی یعنی شاهنشاهی هخامنشی را بدین ترتیب بوجود آورد.[۲۷] هخامنشیان ۲۲۰ سال (از ۵۵۰ پیش از میلاد تا ۳۳۰ پیش از میلاد) بر بخش بزرگی از جهان شناخته‌شده آن روز از رود سند تا دانوب در اروپا و از آسیای میانه تا شمال خاوری آفریقا فرمان راندند. شاهنشاهی هخامنشی به دست اسکندر مقدونی برافتاد.[۲۸]

سراسرنمای نقش رستم، در استان فارس
سراسرنمای تخت جمشید، در استان فارس

بعد از اسکندر و در زمان سلوکیان کشور ایران جزو مستملکات یونان بود تا سرانجام در سال ۲۵۶ پیش از میلاد، پارت‌ها که بیشتر محققین آنها را شاخه‌ای از نژاد آریایی می‌دانند و در خراسان امروزی می‌زیستند، قیام کردند و توانستند با جنگ‌های متعدد دولت اشکانیان را تأسیس کنند.[۲۹]

در زمان اشکانیان ممالک مختلفی که جزو دولت اشکانی بودند استقلال داخلی خود و حتی سلسلهٔ پادشاهان محلی را حفظ می‌کردند از آن جمله در پارس سکه‌هایی از پادشاهان محلی به دست آمده که می‌توان از روی آن به اسامی بسیاری از پادشاهان محلی پارس در زمان اشکانیان پی برد. سلسله پادشاهان این دوره در پارس را به این سبب که هر کدام از پادشاهان مزبور هم پادشاه بودند و هم رئیس آتشکده سلسلهٔ روحانی آثرپاتا می‌نامند.[۳۰]

پدر مؤسس سلسلهٔ ساسانیان، اردشیر بابکان، ساسان نام داشت و موبد معبدی در استخر در ایالت پارس بود. اردشیر بابکان در سال ۲۲۳ میلادی علم طغیان برداشت و پس از کشته شدن اردوان پنجم، تیسفون پایتخت اصلی اشکانیان را گرفت پس از آن تمام ایران در تحت اقتدار او درآمد.[۳۱] اردشیر بابکان قبل از دست یافتن به پادشاهی شهر اردشیر خُورّه را که امروزه فیروزآباد نامیده می‌شود، بازسازی کرد. این شهر قبل از آن شهر گور نام داشت. او نخست قصد داشت این شهر را پایتخت خود قرار دهد اما بزودی دریافت که ایالت پارس از لحاظ سیاسی برای اقامت فرمانروا مناسب نیست و پایتخت را در نزدیکی تیسفون قرار داد.[۳۲] اردشیر بابکان همچنین نام ایالت گور را نیز به ایالت اردشیرخوره تغییر داد. ایالت اردشیر خُورّه یکی از بخش‌های قدیم فارس بود که شهرهای شیراز، فیروزآباد، خضر، میمند، سیراف و کازرون در آن واقع بود. در دوره ساسانی فارس به ۵ ناحیه تقسیم می‌شد: ارجان، اردشیرخوره، استخر، دارابگرد و شاپورخوره. پس از چیرگی اعراب، شیراز به جای اردشیر خُورّه مرکز فارس گردید.[۳۳]

پس از اسلام

از دولت راشدین تا دوران صفویه

در زمان خلافت عثمان در سال ۲۸ هجری قمری استخر و فیروزآباد به تصرف فرماندهان سپاه دولت راشدین درآمد و تمامی فارس ضمیمه متصرفات دولت راشدین شد و به تدریج مردم فارس نیز مسلمان شدند. فرماندهان دولت راشدین در ایالت فارس را به پنج ولایت که هر یک را یک کوره می‌گفتند، همانند دوره ساسانیان که کوره‌های اردشیر خوره به مرکزیت شیراز، شاپور به مرکزیت شهر شاپور، قباد به مرکزیت شهر ارجان، استخر به مرکزیت پرسپولیس و دارابجرد به مرکزیت شهر دارابجرد از جمله این کوره‌ها بودند و این تقسیم‌بندی، تا حمله مغول به سلطنت خوارزمشاه باقی‌ماند.[۱۰] در زمان ضعف قدرت خلافت امویان در قرن سوم هجری قمری، فارس به تصرف يعقوب ليث مؤسّس سلسله صفاريان درآمد. او شيراز را تصرف کرد و برادرش عمرو ليث مسجد جامعی در شهر ساخت که هنوز هم پابرجاست. پس از آن، فارس به تصرف آل بویه درآمد و عضدالدوله دیلمی بر بيشتر ايران و قسمتى از بين النهرين تسلط يافت. از کارهاى برجسته او ساختن بند امير بر رود کر بود.[۳۴]

پس از آل بويه، سلجوقيان بر فارس مسلط شدند. با ضعف سلجوقیان، سنقرابن مودود، دودمان اتابکان فارس را تأسيس کرد. اين دودمان، در ۵۴۳ هجری قمری بر سرزمين فارس فرمانروايى يافت و آخرين فرمانرواى آن، آبش خاتون، پس از يک سال سلطنت در ۶۶۷هجری قمری به همسرى منکو تيمور، يکى از پسران هلاکوخان مغول درآمد. از آن پس سلطنت وى نامى بيش نبود و چندى نگذشت که فارس به دست امراى مغول افتاد.[۳۴] پس از سلجوقیان اتابکان فارس به حکومت پرداختند و هنوز آثاری از آنان مانند مسجد نو شیراز در شهر باقی‌است. اتابکان با دادن پول و اطاعت کردن از سرداران فاتح مغول فارس را از خرابی و تاخت و تاز آن قوم مصون داشتند ولی پس از ضعف این خاندان، مغول بر فارس مسلط شده و حکامی از جانب خود به این سرزمین می‌فرستادند که سعدی از برخی از آنها در اشعار خود یاد کرده‌است.[۳۵] در ۷۵۴ هجری قمری، امير مبازرالدين محمد پادشاه سلسله آل مظفر، فارس را تصرف کرد. شاهان اين دودمان تا سال ۷۹۵ هجری قمری، که امير تيمور خاندان آل مظفر را برانداخت بر فارس فرمانروايى داشتند.[۳۴]

از دوران صفویه تا دوران قاجار

در سال ۹۰۹ هجری قمری، فارس تخت استيلاىشاه اسماعیل صفوی درآمد. در زمان او جانشينان، فارس و مرکز آن شيراز، آبادى و رونق يافت. در اين دوران، الله وردی خان و پسرش امام قلی خان که در آن زمان فرمانروايان فارس بودند، در زيبا ساختن و آبادانى شهر شيراز کوشيدند.[۳۴] در جنگ ميان نادرشاه و افغانیان غلزايى تحت فرمان اشرف افغان، فارس رنج و ويرانى فراوانى ديد. اين جنگ با شکست افغانیان در ۱۱۴۲ هجری قمری پايان يافت. پس از مرگ نادر شاه، بار ديگر فارس دستخوش پريشانى شد.[۳۴]

با روی کار آمدن کریم خان زند صلح و آبادی به این ناحیه بازگشت. شیراز را پایتخت خود گردانید و در آبادانی آن کوشش نمود. ارگ کریمخانی، بازار وکیل، حمام وکیل و مسجد وکیل در شیراز از کریمخان زند ملقب به وکیل الرعایا به یادگار مانده‌است.[۳۴][۳۶]

پس از مرگ کریم‌خان در سال ۱۱۹۳ هجری قمری، بر سر جانشینی او میان بازماندگانش اختلاف پدید آمد و سرانجام، لطفعلی‌خان زند به فرمانروایی رسید. پس از آن، فارس در جنگ‌های بین لطفعلی‌خان زند و آقا محمد خان قاجار آسیب فراوان دید و سرانجام قاجاریه حکومت یافتند. پس از وفات فتحعلی‌شاه در سال ۱۲۵۰ هجری قمری، پسرش حسینعلی میرزا فرمانفرما در فارس به دعوی سلطنت برخاست، اما کاری از پیش نبرد.[۳۴]

قاجار

فارس در دوران قاجاريه، همچنان از سرزمین های آباد و پراهميت کشور به شمار مى‌آمد و راه ارتباطى خليج ‌فارس و مرکز به عنوان نخستين خاکريز، مورد توجه خاص کشورهای خارجی بود. یکی از مهم‌ترین حوادث این دوران، معاهدهٔ انحصار تنباکو در زمان ناصرالدین شاه و به دنبال آن حکم میرزای شیرازی و تحریم تنباکو بود. این حکم با درخواست سید جمال الدین اسدآبادی و در پی نامه او اتفاق افتاد و با اعتراضات فراوان مردم٬ ناصرالدین شاه شاه قاجار، مجبور شد با پرداخت غرامت، این قرارداد را فسخ کند.[۳۷]

دوران معاصر

جشن هنر
نوشتار اصلی: جشن هنر شیراز

شهر شیراز در بین سالهای ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۷ محل بر‌گزاری جشن هنر شیراز بود. این جشنواره در زمان خود بزرگترین رویداد فرهنگی در نوع خود در سطح جهان بود. این رویداد با هدف تشویق هنرهای سنتی ایران و بالا بردن استانداردهای فرهنگی ایران تشکیل شده ‌بود. همچنین این رویداد محلی بود برای گرد آمدن بزرگترین هنرمندان سنتی و مدرن ایران و سراسر دنیا در رشته‌های مختلف هنری.[۳۸]

جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی

همچنین جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران به مناسبت دوهزار و پانصد سال تاریخ مدون شاهنشاهی ایران و در زمان سلطنت محمدرضا پهلوی از تاریخ ۱۲ تا ۱۶ اکتبر ۱۹۷۱ (برابر با ۲۰ تا ۲۴ مهر ۱۳۵۰) در تخت جمشید برگزار شد. در این جشن‌ها، سران حکومتی و پادشاهان ۶۹ کشور جهان شرکت کردند و تمدن و تاریخ کهن ایران را ارج نهادند.[۳۹]

جغرافیا

جغرافیای طبیعی

طبیعت استان فارس

استان فارس تقریباً در جنوب ایران قرار دارد. این استان به طور تقریبی بین مدارهای ۲۷ و ۳۱ درجه عرض شمالی و نصف‌النهارهای ۵۰ و ۵۵ درجه طول شرقی واقع شده[۴۰] و از سمت شمال به استان اصفهان، از سمت جنوب و جنوب شرق به استان هرمزگان، از سمت غرب و جنوب غرب به استان بوشهر، از سمت شمال‌غرب به استان کهکیلویه و بویراحمد، از سمت شرق به استان کرمان و از سمت شمال‌شرق به استان یزد محدود شده‌است. مساحت استان فارس ۱۲۲٬۶۰۸ کیلومتر مربع می‌باشد که از این جهت پنجمین استان بزرگ کشور ایران می‌باشد و تقریبا ۱/۸ ٪ مساحت کشور را تشکیل می‌دهد. [۱۰]

ارتفاع استان فارس از سطح دریا در نقاط مختلف این استان متفاوت است و به چهار دسته تقسیم می‌شود؛ دسته اول که از ارتفاعات شمال و شمال غربی می‌باشد که از کوه‌های سمیرم شروع می‌شود، تا غرب آباده ادامه می‌یابد و به کوه عظمت که گردنه معروف کولی‌کش در آن واقع شده‌است، ختم می‌شود. ارتفاعات برم فیروز نیز در این ناحیه واقع شده و از سپیدان آغاز و به ارسنجان منتهی می‌گردد، دسته دوم که ارتفاعات مرکزی می‌باشد که کوه‌های اطراف شیراز (سبزپوشان و بمو) و نیز کوه‌های مهارلو، خرمن کوه، فسا و کوه تودج را دربرمی‌گیرد، دسته سوم ارتفاعات غربی‌است که در امتداد ارتفاعات کهگیلویه تا کوه‌های ممسنی در دشت ارژن (کوهمره سرخی) ادامه می‌یابد و به کوه‌های سفیدار در فیروزآباد متصل می‌شود و در نهایت دسته چهارم ارتفاعات جنوبی می‌باشد که شامل کوه‌های داراب و ارتفاعات بالنگستان یا هنگستان و کوه‌های لارستان است.[۸]

دشت‌ها و بیابان‌ها

وسعت نواحی بیابانی استان فارس
منطقه درصد
کویری و بیابانی
  
۳۸٪
بیابانی
  
۲۷٪
در حال بیابانی‌شدن
  
۲۴٪
کویری
  
۱۱٪

دشت‌های استان فارس از رسوب‌های آبرفتی تشکیل شده‌اند، این دشت‌ها را با توجه به موقعیت جغرافیایی آن‌ها می‌توان به دو بخش مرکزی و غربی و همچنین بخش جنوبی و شرقی تقسیم‌بندی کرد، در بخش مرکزی و غربی دشت‌هایی وجود دارند که موقعیت کشاورزی دارند و بیشتر به این منظور استفاده می‌شوند اما در بخش جنوبی و شرقی بیشتر بیابان و کویر دیده می‌شود که این بیابان‌ها حدود ۱/۸۴ میلیون هکتار برابر با ۱۵ درصد مساحت استان را در بر گرفته‌اند. در برخی از مناطق بیابانی استان فارس مانند کویر قطرویه در شرق استان و محدوده شهر نی‌ریز، به علت تبخیر شدید، نمک سطح بیابان را پوشانده و کویر را به وجود آورده‌است.[۴۰]

دریاچه‌ها

دریاچه کفه خنج در استان فارس

در استان فارس دریاچه‌های متعددی وجود دارد، به طوری‌که بیشترین تعداد دریاچه‌های دائمی کشور در استان فارس واقع شده‌اند.[۴۱] دریاچه‌های استان فارس را می‌توان به دریاچه‌های آب شور و دریاچه‌های آب شیرین تقسیم‌بندی نمود. از میان دریاچه‌های آب شور استان می‌توان به دریاچه مهارلو، بختگان، طشک و هیرم اشاره کرد. از میان دریاچه‌های آب شیرین استان نیز می‌توان به دریاچه پریشان، تالاب ارژن، دریاچه برم شور، دریاچه کافتر، دریاچه هفت برم و دریاچه سد درودزن اشاره نمود. وسعت دریاچه‌های شور استان تقریبأ ۱۴۵۰۰۰ هکتار و وسعت دریاچه‌های آب شیرین تقریبأ ۳۰۰۰۰ هکتار می‌باشد.[۵]

کوه‌ها

۷۰ درصد از وسعت استان فارس در ناحیه کوهستانی قرار گرفته و در دوره ترشیاری به وجو آمده‌اند و با گذشت میلیون‌ها سال از پیدایش آن‌ها جزء کوه‌های جوان محسوب می‌شوند.[۴۰] کوه‌های زاگرس جهت‌های شمال‌غربی و جنوب‌شرقی استان فارس را به صورت منطقه ویژه کوهستانی در آورده‌است. قسمت عمده این ناهمواری‌ها بر اثر یک سلسله حرکات شدید کوهزایی ایجاد شده و تحت تأثیر عوامل فرسایشی نظیر بادهای تند و آب‌های روان به صورت کنونی درآمده‌است. استان فارس را می‌توان به دو ناحیه مشخص طبیعی تقسیم کرد، اول ناحیه شمالی و شمال غربی که از ارتفاعات به هم پیوسته‌ای تشکیل شده و گردنه‌های صعب‌العبور و دره‌های عمیق دارد و دوم ناحیه جنوب و جنوب شرقی که در فاصله میان رشته‌کوه‌های فرعی قرار گرفته و شامل دشت‌های شیراز، کازرون، نی‌ریز، مرودشت و مرکزی‌است.[۸]

جنس کوه‌های استان فارس، اغلب سنگ‌های آهکی(کلسیم کربنات) می‌باشد. درز و شکاف‌های فراوان در این سنگ‌ها باعث تشکیل سفره‌های آب زیرزمینی فراوانی شده‌اند. در این کوه‌ها انواع اشکال فرسایش آهکی (کارستیک) که بر اثر انحلال و رسوب‌گذاری شکل گرفته‌اند دیده می‌شود.[۴۰]

از مهم‌ترین کوه‌های استان می‌توان به کوه بل با ۳۹۴۳ متر ارتفاع، کوه گر با ۳۱۰۹ متر ارتفاع، خرمن کوه با ۳۱۸۳ ارتفاع، کوه تودج با ۳۱۵۰ متر ارتفاع، کوه ختابان بوانات با ۳۳۶۲ متر ارتفاع، کوه قلات بوانات با ۲۵۵۰ ارتفاع و کوه قند یله با ۲۳۵۰ متر ارتفاع اشاره نمود.[۵]

تنگ‌ها و دره‌ها

دره‌ها و تنگ‌های مشهور استان‌فارس عبارتند از: تنگ خانی، تنگ الله اکبر، تنگ بستانک (بهشت گمشده)، تنگ براق، تنگ ایج، تنگه لای تاریک، تنگ استهبان، تنگ پلنگان، تنگ لای زنگان، تنگ غنیبی، تنگ لی‌حنا، تنگ ابوالحیات، تنگ هرایز، تنگ بوان، تنگ زی طشت، تنگ جزین یا گزین، تنگ حاجی آباد (جویم در جنوب فارس) و تنگ خرقه .[۴۲]

رودخانه‌ها

از مهم‌ترین رودخانه‌های استان، می‌توان به رودخانه‌های شادکام، فهلیان، تنگ شیو، قره آغاج، شش پیر، پیرآب، کر، سیوند، آغاج، چوبخله، شور جهرم، شور لار، مهران شور، پلوار، خشک، دالکی، موند (مند)، گله دار، رودبال، شاپور و اوجان اقلید اشاره کرد.[۵]

از آبشارهای معروف استان آبشار دشتک ابرج و آبشار مارگون را نام برد.[۴۳]

چشمه‌ها

چشمه‌های طبیعی و چشمه‌های آب گرم عبارتند از چشمه ریچی، چشمه خارگان، چشمه بالنگان، چشمه قدمگاه، چشمه چویو، چشمه سرچشمه جویُم، چشمه ساسان، چشمه ابوالمهدی، چشمه شش‌پیر، چشمه پلنگان، چشمه جونجان (جونون)، چشمه محمدرسول‌الله، چشمه بناب قادرآباد، چشمه آتشکده، چشمه تنکاب، چشمه حنیفقان، چشمه آب‌گرم سراب بهرام، چشمه اسرا، چشمه برم‌هیر، چشمه براق، چشمه تاسک، چشمه حاجت، چشمه سراب‌سیاه، چشمه سراب‌دختران، چشمه سراب‌اردشیر، چشمه کان‌زرد، چشمه تزنگ، چشمه له‌یاسی، چشمه غنیبی، چشمه مهارلو، چشمه آبریز جبل، چشمه نباتی، چشمه انجیرک، رباط، چشمه سرگ‌چینه، چشمه نیگی، چشمه یاقوتی، چشمه سرو نخودی، چشمه گنجینه، چشمه میل‌اژدها وچشمه مودگان که به دلیل آب درمانی و تفرجگاهی از نظر صنعت گردشگری و گذراندن اوقات فراغت از اهمیت بسیاری برخوردار هستند.[۴۴]

جغرافیای سیاسی

تقسیمات کشوری



بر طبق آخرین تقسیمات کشوری اردیبهشت سال ۱۳۹۰ خورشیدی، استان فارس دارای ۹۴ شهر، ۲۹ شهرستان، ۸۳ بخش و ۲۰۴ دهستان می‌باشد. شهرستان‌های آباده، ارسنجان، استهبان، اقلید، بوانات، پاسارگاد، جهرم، خرامه، خرم‌بید، خنج، داراب، رستم، زرین‌دشت، سپیدان، سروستان، شیراز، فراشبند، فسا، فیروزآباد، قیر و کارزین، کازرون، کوار، گراش، لارستان، لامرد، مرودشت، ممسنی، مهر، نی‌ریز شهرستان‌های این استان هستند[۲][۳]

شهرهای باستانی

ویرانه‌های بیشاپور در شمال شهرستان کازرون

استخر یکی از شهرهای باستانی استان فارس بود که ظاهراً بعد از اینکه تخت جمشید به وسیلهٔ اسکندر مقدونی ویران گشت بوجود آمد و بتدریج بر رونق و عظمت آن افزوده شد. چون اعراب ایران را به تصرف در آوردند مدتی استخر مقاومت کرد اما عاقبت به تصرف اعراب درآمد. هنگامیکه در سال ۶۴ هجری قمری شهر شیراز بنا گردید، رفته‌رفته از رونق استخر کاسته شد و اکنون جز ویرانه‌هایی چند از آن بجا نمانده‌است.

شهر به‌آمد‌کباد شهری بود که قباد یکم ساسانی در نزدیکی بهبهان بنا کرد. پس از انقراض ساسانیان این شهر به حیات اجتماعی خود ادامه داد و در این زمان ارجان نامیده می‌شد. اکنون ویرانه‌های این شهر تاریخی در مشرق بهبهان قرار دارد.

شاپور یکم شاه ساسانی، در ایالتی که تولد یافته بود، یعنی در ناحیهٔ پارس شهر و کاخی برای خود بنا نموده‌بود که بیشاپور یا به‌شاپور نامیده شد. اکنون ویرانه‌های این شهر در ۲۰ کیلومتری کازرون قرار دارد.[۴۵]

آب و هوا

میانگین درصد بارش استان فارس در فصول مختلف
فصل درصد
بهار
  
۱۶٫۲٪
تابستان
  
۲٫۱٪
پاییز
  
۲۶٫۵٪
زمستان
  
۵۵٫۲٪

در استان فارس، تحت‌ تأثیر ویژگی‌های توپوگرافیک، سه ناحیه آب و هوایی مشخص پدیدار شده‌است، ناحیه اول ناحیه کوهستانی شمال، شمال غرب و غرب است که دارای زمستان‌های سرد و پوشش گیاهی قابل توجه است. میزان بارندگی این ناحیه در حدود چهارصد تا ششصد میلی‌متر در سال گزارش شده‌است، ناحیه دوم ناحیه مرکزی می‌باشد که در زمستان‌ها آب و هوای نسبتاً معتدل توأم با بارندگی و در تابستان‌ها هوایی گرم و خشک دارد. آب و هوای این ناحیه به علت کاهش نسبی ارتفاعات، نسبت به شمال و شمال غرب کم متفاوت است. میزان بارندگی این ناحیه بین دویست تا چهارصد میلی‌متر در سال است و شهرهای شیراز، کازرون، فسا و فیروزآباد از جمله شهرهای این ناحیه هستند، در نهایت ناحیه سوم ناحیه جنوب و جنوب شرقی می‌باشد که به علت کاهش ارتفاع و عرض جغرافیایی و نحوه استقرار کوه‌ها، میزان بارندگی این ناحیه در فصل زمستان نسبت به دو فصل بهار و پاییز کمتر است. هوای این ناحیه در زمستان‌ها معتدل و تابستان‌ها بسیار گرم است. میزان بارندگی سالانه آن نیز صد تا دویست میلی‌متر است و شهرهای لار، جویم، اوز و خنج جزو این ناحیه خشک به شمار می‌روند. متوسط رطوبت نسبی این ناحیه حداکثر هشتاد و چهار و نیم و حداقل دوازده و نیم درصد است. تعداد روزهای یخبندان در طول سال نیز سی و چهار روز گزارش شده‌است بادهای محلی که از سمت کوهستان به دشت می‌وزند و عکس این مسیر را می‌پیمایند.[۸]

سه توده هوای مختلف استان فارس را تحت تاثیر قرار می‌دهند، اول توده هوای مدیترانه‌ای که از روی دریای مدیترانه به سمت کوه‌های زاگرس می‌آیند و موجب بارش‌هایی به صورت برف (در مناطق مرتفع شمالی و شمال‌غرب) و باران می‌شوند؛ دوم توده هوای سودانی که در فصل زمستان از مرکز کم‌فشار سودان شکل گرفته و با فعال شدن بر روی دریای سرخ، استان فارس را تحت تاثیر قرار داده و باعث بارش در بیشتر نقاط استان می‌گردد؛ سوم توده هوای گرم عربستان که در فصل تابستان از سمت شبه جزیره عربستان به سمت استان وزیده و باعث گرما، ورود ذرات گرد و خاک به استان و کوتاه شدن دوره فصل بهار می‌گردد.[۴۰]

پوشش گیاهی و گونه جانوری

پوشش گیاهی

پوشش گیاهی استان فارس را درختان جنگلی و گیاهان دارویی و صنعتی تشکیل می‌دهد، از مهم‌ترین گونه‌های درختی این استان عبارتند می‌توان به بادام کوهی، بنه و بلوط و برخی از گیاهان دارویی و صنعتی که شیرین بیان، گل گاوزبان، کتیرا، آنغوزه و گون برخی از این گونه‌ها هستند. مناطق حفاظت شده استان فارس محل رویش بسیاری از گونه‌های گیاهی منطقه می‌باشند. پارک ملی بمو واقع در شمال شهر شیراز از نظر پوشش گیاهی بسیار غنی و قابل اهمیت است و تا کنون بالغ بر ۲۸۰ گونه گیاهی در آن شناسایی و نمونه برداری شده‌است.[۴۶]

جنگل‌ها

استان فارس ۲٫۲ میلیون هکتار جنگل‌ها دارد که ۱٫۲ میلیون هکتار آن مراتع فقیر و یک میلیون هکتار آن مراتع غنی و پر تراکم است. این میزان جنگل، در حدود ۱۷/۹ درصد سطح استان را فرا گرفته است.[۴۷][۴۰]

کارشناسان معتقدند وقوع خشکسالی در عرصه‌های منابع طبیعی و جنگل‌ها باعث تشدید در تاثیرگذاری آفات درختان شده و این عرصه‌ها را با خطر مواجه می‌کند که در این خصوص جنگل‌های بلوط استان فارس به خصوص در کازرون طی مدت گذشته با این مشکل در حال دسته و پنجه نرم کردن است.[۴۸]

از گونه‌های گیاهی غالب جنگل‌‌های استان فارس می‌توان به بلوط، بنه، زالزالک، گلابی وحشی، ارس(سرو کوهی)، بادام کوهی و انجیر وحشی اشاره کرد.[۴۰]

باغ‌ها

در دورهٔ هخامنشی شهرت باغ‌های ایرانی با پردیس‌ها جهانگیر شد و گزنفون به تکرار از زیبایی و شکوه آنها یاد کرده‌است. در آن زمان ناحیهٔ پارس پوشیده از باغ‌های مصفا بود و نقوش متعدد درختان سرو که بر روی پلکان‌های تخت جمشید حجاری شده نشان می‌دهد که کاخ‌های مزبور در محوطهٔ باغ‌ها و درخت‌زارهای پهناور واقع شده بوده‌است. در دوران بعد از اسلام نیز احداث باغ جزء جدانشدنی زندگی مردم ناحیهٔ پارس به شمار می‌رفته‌است. نوشته‌های مورخان و جهانگردانی که در سده‌های پیشین شیراز را دیده‌اند حاکی است که شهر شیراز را همواره باغ‌های پیوسته به هم تشکیل می‌داده و بیشتر مردم در همین باغ‌ها زندگی می‌کردند. احمدبن ابی یعقوب نویسندهٔ تاریخ یعقوبی که در سدهٔ سوم هجری می‌زیسته می‌نویسد «در شیراز خانه‌ای نیست مگر آنکه صاحب‌خانه را بوستانی است دارای همهٔ میوه‌ها و گل‌ها و سبزی‌ها و هر چه در بوستان‌ها می‌باشد.» مورخان و جهانگردانی نظیر ابن بطوطه جهانگرد مغربی، شاردن و تاورنیه جهانگردان فرانسوی دوران صفوی، میرزا محمد کلانتر فارس در عهد زندیه و فرصت‌الدوله شیرازی در دوره قاجار در آثار خود از استعداد کم‌نظیر سرزمین فارس برای احداث باغ‌های آباد یاد کرده‌اند.[۴۹]

باغ‌های تاریخی

مهم‌ترین باغ‌های استان فارس که دارای ارزش‌های تاریخی و باستانی و هنری فراوانی هستند و تاکنون محفوظ مانده و از جمله سرمایه‌های ملی ایران به شمار می‌آیند، عبارتند از : باغ ایلخانی، باغ تکیه هفت‌تنان، باغ جنت، باغ جهان نما، باغ دلگشا، باغ سلطان آباد، باغ سنقری، باغ قوام، باغ گلشن، باغ ناری، باغ نظر، باغ اقبال‏آباد، باغ کچل‏پادشاه و باغ نوابی.[۵۰]

محصولات کشاورزی

بخش کشاورزی در استان فارس که سهم عمده‌ای از تولید ناخالص ملی را به خود اختصاص می‌دهد، یکی از مهم‌ترین نقش‌های تولید، اشتغال و امنیت غدایی ایران را دارد به طوری که بسیاری از محصولات کشاورزی استان مانند انواع غلات و مرکبات رتبه اول تا سوم کشور را به خود اختصاص داده‌اند، حتی تولید و صادرات انجیر فارس (شهرستان استهبان) در جهان رتبه اول را به خود اختصاص داده است.[۴۱]

در حال حاضر، از میان مهم‌ترین محصولات کشاورزی استان فارس می‌توان به گندم، جو، برنج، ذرت دانه‌ای، پنبه، چغندر قند، دانه‌های روغنی، سیب‌زمینی، پیاز، گوجه فرنگی، محصولات جالیزی و نباتات علوفه‌ای اشاره کرد که در این میان، جایگاه استان در کشور برای محصولات گندم، ذرت دانه‌ای، دانه‌های روغنی و گوجه فرنگی اول، محصولات جالیزی و نباتات علوفه‌ای دوم، جو، برنج، پنبه، چغندر قند، سیب‌زمینی و پیاز سوم می‌باشد.[۵۱]

گونهٔ جانوری

گونه‌های جانوری استان فارس را در دو بخش می‌توان دسته‌بندی کرد، اول محیط خشکی که از مهم‌ترین جانوران این بخش می‌توان به خرس قهوه‌ای، پلنگ، گراز، گوزن، قوچ، گربه وحشی، سنجاب، گور ایرانی، آهو، کفتار و گرگ و دوم محیط آبی که از مهم‌ترین جانوران این بخش نیز می‌توان به انواع اردک، پلیکان، درنا، غاز، کبک، فلامینگو، دارکوب، تیهو و هوبره اشاره نمود.[۴۰]

منطقه‌های حفاظت شده

در ایران، منطقه‌های حفاظت شده به محدوده‌ای از عرصه‌های منابع طبیعی گفته می‌شود که به لحاظ ضرورت حفظ و تکثیر نسل جانوران و احیاء آن ضمن رعایت حقوق و بهره برداری، جوامع محلی ایجاد گردیده‌اند. استان فارس نیز تعدادی از مناطق حفاظت شده ایران را در خود جای داده‌است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به منطقه‌های حفاظت شده ارژن، هرمود، میان‌جنگل و پارک ملی بمو که دارای ۱۱۲ گونه جانوری، ۶۹ گونه پرنده، ۲۱ گونه پستاندار، ۱۹ گونه خزنده، ۳ گونه دو زیست و همچنین گونه‌های مختلف گیاهی می‌باشد اشاره کرد.[۵۲][۵۳]

از میان مناطق شکار ممنوع نیز می‌توان به مناطق شکار ممنوع توت سیاه بوانات و بصیران آباده اشاره نمود.[۵۴]

مردم

جمعیت

در اولین سرشماری رسمی که در سال ۱۳۳۵ خورشیدی صورت گرفت، از میان کل ۱۳ استان کشور در آن زمان، استان فارس و بنادر با جمعیتی معادل ۱،۳۲۰،۶۱۴ نفر، نهمین استان پر جمعیت ایران بود، بیست سال بعد در سرشماری سال ۱۳۵۵ خورشیدی جمعیت استان به ۲،۰۳۵،۵۸۲ نفر افزایش پیدا کرد، در سرشماری سال ۱۳۷۵ خورشیدی جمعیت استان ۳،۸۱۷،۰۳۶ نفر شد و در آخرین سرشماری رسمی کشور که در سال ۱۳۸۵ خورشیدی صورت گرفت، استان فارس با جمعیتی معادل ۴٬۳۳۶٬۸۷۸ نفر[۵۵] چهارمین استان پرجمعیت کشور بود، همچنین بر طبق برآورد جمعیتی سازمان ملی آمار ایران که در شهریور ماه سال ۱۳۸۹ صورت گرفت، جمعیت استان ۴،۵۲۸،۵۱۴ برآورد شد.[۱] شهرستان شیراز با ۱٬۷۴۹٬۹۲۶ نفر جمعیت، بیش از ۳۹٪ جمعیت استان[۵۶] را در خود جای داده‌است. پس از شیراز شهرستان‌های مرودشت با ۳۱۰٬۵۴۰ نفر، کازرون با ۲۷۸٬۳۴۳ نفر، جهرم با ۲۱۱٬۳۳۱ نفر و فسا با ۲۰۱٬۴۷۲ نفر پرجمعیت‌ترین شهرستان‌های استان هستند.[۱]

هرم جمعیتی استان فارس در سال ۱۳۸۵[۵۵]
مردان سن زنان
۱۱۹٬۷۰۰  بیشتر از ۶۵  ۱۰۵٬۸۶۶
۳۸٬۳۲۷  ۶۰–۶۴  ۴۱٬۲۱۸
۵۶٬۳۹۰  ۵۵–۵۹  ۵۹٬۸۰۶
۸۷٬۹۲۴  ۵۰–۵۴  ۸۶٬۱۴۰
۱۱۳٬۳۱۷  ۴۵–۴۹  ۱۰۶٬۳۹۴
۱۲۶٬۱۳۰  ۴۰–۴۴  ۱۲۱٬۰۶۰
۱۴۹٬۹۷۸  ۳۵–۳۹  ۱۴۵٬۵۵۴
۱۶۷٬۱۹۱  ۳۰–۳۴  ۱۶۲٬۴۰۶
۲۲۶٬۹۴۸  ۲۵–۲۹  ۲۲۳٬۳۵۳
۲۹۶٬۰۶۰  ۲۰–۲۴  ۲۹۴٬۸۳۳
۲۹۲٬۱۵۱  ۱۵–۱۹  ۲۸۰٬۴۴۶
۲۰۷٬۳۶۱  ۱۰–۱۴  ۱۹۸٬۱۱۷
۱۶۱٬۴۴۶  ۵–۹  ۱۵۳٬۹۲۷
۱۶۱٬۹۲۹  ۰–۴  ۱۵۲٬۹۰۶
جمعیت شهرنشین‌ها، کوچ‌نشین‌ها و روستایی‌ها
نمودار جمعیت استان فارس بر حسب مناطق شهری و روستایی
جمعیت درصد
شهری
  
۶۱٪
روستایی
  
۳۸٪
غیر ساکن
  
۱٪

جمعین کوچ نشینان استان فارس در آخرین سرشماری، حدود ۱۳۱،۷۱۷ نفر و ۲۴،۸۰۲ خانوار برآورد شد که این رقم از ۴٫۲ درصد در سال ۱۳۵۵ به ۰٫۸ درصد در سال‌های اخیر کاهش داشته است. همچنین نسبت جمعیت شهری به کل جمعیت استان فارس از ۴۲٫۹ درصد در سال ۱۳۵۵ به ۶۱٫۲ درصد در سال ۱۳۸۵ افزایش یافته که بیانگر افزایش میزان مهاجرت روستاییان به شهرها است و این امر نشان دهنده نبودن تعادل در پراکندگی نقاط شهری استان فارس می‌باشد.[۵۷]

اقوام

در استان فارس اقوام مختلفی از جمله فارس، ترک قشقایی، لر، عرب خمسه و لک زندگی می‌کنند.[۹] یکی از مناطق مهم عشایری و کوچ نشینی ایران، استان فارس می‌باشد که با جمعیت ۱۳۷،۷۱۷ نفر، حدود ۳۲ درصد جمعیت کوچ نشین کشور و ۳ درصد جمعیت استان را شامل می‌شود و بزرگترین ایل ایران(ایل قشقایی) با شش طایفه در فارس به کوچ‌روی ادامه می‌دهند. علاوه بر ایل قشقایی، ایل خمسه و ایل محسنی و همچنین طوایف کوچکتری به زندگی عشایری خود در فارس ادامه می‌دهند.‌[۵۷][۱۰]

در حال حاضر کوچ نشینی در استان فارس به روش‌های مختلفی جاری است برخی شیوه سنتی کوچ قبیله‌ای را دنبال می‌کنند و دائما در حال جابجایی و ییلاق و قشلاق می‌باشند که از این میان می‌توان ایل قشقایی را مثال زد، گروهی دیگر نیمه کوچ رو هستند و خانه‌ای در روستا و مرتعی در کوهستان دارند و در بهار به به ارتفاعات می‌روند و و برای برداشت محصول به روستا باز می‌گردند، گروهی دیگر اسکان یافته هستند و زندگی کوچ روی را ترک کرده و در یک جا ساکن شده‌اند که از میان این گروه می‌توان ایلات ممسنی و کوهمره را مثال زد، گروه آخر گروهی هستند که بر اساس وجود مرتع و علوفه، دام‌های خود را به چرا می‌برند و از طریق شبانی یا چوپانی زندگی می‌کنند.[۵۷]

زبان

زبان رسمی مردم استان فارس، مانند زبان رسمی ایران، فارسی دری است. پیش از اسلام زبان ایرانیان زبان پهلوی بوده‌است.[۱۰][۱۱][۵۸] از قرن دوم و سوم زبان دری که ریشه‌ای کهن داشته جای زبان پهلوی را گرفت و توجه حکومت و نویسندگان و شعرا به آن موجب شد که به صورت زبان رسمی درآید.[۵۸]همچنین زبان ترکی در میان عشایر قشقایی و زبان عربی در میان عشایر عرب صحبت می‌شود. [۵۹] برخی بر این اعتقادند که کل زبان‌ها و لهجه‌ها در این استان به شدت تحت تاثیر حکومت کریم خان زند بوده و به عبارتی می‌توان گفت گویش‌ها و لهجه‌ها تحت تاثیر زبان لری در این استان بوده، به گونه‌ای که بسیاری از کلمات لری در این استان و حتی لهجه شیرازی رواج دارد.[۶۰]

گویش‌ها

استان فارس به لحاظ غنای فرهنگی و تحولات جغرافیایی و تاریخی از نظر تعدد و تنوع گویش‌ها در ایران بی‌نظیر است.[۵۸] گویش‌های شناسایی شده عبارتند از : گویش مرودشتی، گویش لری محسنی، گویش ترکی قشقایی،[۵۸] و همچنین گویش‌های مانند لارستانی و خنجی، قشقایی، سیوندی، دوانی و لری و اردکانی و کهمره ای(بککی) نیز در این استان رواج دارد. که گویش اردکانی در ایران منحصربه‌فرد بوده واین گویش باز مانده از پارسی پهلوی‌است. گویش مردم سیوند فارس به دلیل آمیخته نشدن با عربی و تعلق به زبان‌های ایرانی شاخهٔ شمال غربی درخور اهمیت است. گویش لارستانی که با زبانهای فارسی، لری و تاتی هم‌خانواده‌ است. عشایر قشقایی به زبان ترکی قشقایی سخن می‌گویند. زبان ترکی قشقایی و آذربایجانی از یک خانواده‌اند. گویش لری نیز در شهرستان‌های ممسنی، رستم و بخش‌هایی از سپیدان و بخش هایی از کازرون و فراشبند و مرودشت( درودزن - کامفیروز) و شهر شیراز رواج دارد.[۱۳][۱۲][۱۲][۶۱][۱۱]

لهجه شیرازی

نوشتار اصلی: لهجه شیرازی

مردم شیراز زبان فارسی را با لهجه شیرازی تکلم می‌کنند. لهجه شیرازی دارای ۲۳ همخوان /P/, /b/, /f/, /v/, /t/, /d/, /k/, /g/, /q/, /c/, /j/, /s/, /z/, /s/, /z/, /m/, /n/, /l/, /r/, /h/, /x/, /?/, /y/ و ۹ واکه ساده /a/, /a:/, /e/, /e:/, /o/, /o:/, /a/, /i/, /u/ و ۵ واکه مرکب /y/, /ay/, /ou/, /ey/, /ow/ می‌باشد و ساخت هجایی آن cvc(c) است. تحقیقات در مورد وضع حاضر لهجه شیرازی نشان می‌دهد که در میان شیرازیان میزان آشنایی با این لهجه در سنین بالاتر بیشتر می‌باشد. در میان بانوان میزان آشنایی زنان خانه دار و در میان مردان، کسانی که کار آزاد دارند آشنایی بیشتری با این لهجه دارند.[۶۲] ظهور دو شاعر بزرگ فارسی نو، حافظ و سعدی، باعث تأثیر پذیری تمام جنبه‌های زندگی مردم شیراز از عصر مغول به بعد از آثار این شاعران شد. به گونه‌ای که باعث افول گویش پیشین مردمان این شهر و حکمفرما شدن فارسی نو در این شهر شد. [۶۳]

مشاهیر

نوشتار اصلی: مشاهیر استان فارس

از شخصیت های معروف تاریخی فارس پیش از اسلام می‌توان از کوروش بزرگ بنیانگذار سلسلهٔ هخامنشی، آتوسا دختر کوروش بزرگ و همسر داریوش یکم، برزویه حکیم، پزشک نامدار و پیشوای پزشکان ایران در عصر خسرو انوشیروان نام برد.

مشاهیر دیگر استان فارس عبارتند از آقا لطفعلی صورتگر شیرازی، آیت الله سیدنورالدین حسینی شیرازی، آیت‌الله میرزای شیرازی، آیت الله بهاءالدین محلاتی، آیت الله سید عبدالحسین دستغیب شیرازی، آیت الله سید عبدالحسین لاری، ابن باکویه، ابن مقله بیضاوی، ابن مقفع، ابواسحاق اینجو، ابوعبدالله بن خفیف، احمد نیریزی، الله وردی خان، اَبش خاتون، بابافغانی شیرازی، حافظ، حسین بن منصور بیضاوی، حمیدی شیرازی، رضوی سروستانی، زینت الملک، سعدی، سیبویه، سید ابوالقاسم انجوی شیرازی، شاه داعی الله، شاه شجاع، عباس دوران، عبدالمجید سپاسی، شیخ روزبهان فسایی، نظام‌الدین فقیه, صولت‌الدوله قشقایی، عضدالدوله دیلمی، علامه دوانی، علی اصغر حکمت، علی سامی، عیسی خان، فرصت الدوله شیرازی، فیروزآبادی، قاآنی، قطب الدین شیرازی، کریم خان زند، لطفعلی خان زند، محمد نمازی، ملاصدرای شیرازی، میرزا جهانگیرخان شیرازی، نصرالله مردانی، نصیرالملک، عبدالله وصاف شیرازی، وصال شیرازی که تندیس تمام آنها در موزه مردم‌شناسی شیراز قرار دارد.[۶۴]

فرهنگ

با تکوین و رشد شهرنشینی، فرهنگ مردم دچار دگرگونی و تغییرات ساختاری شده‌است. ویژگی‌های قومی و فرهنگی مختلفی در میان اقوام و عشایر وجود دارد. عشایران هنوز ویژگی‌های سنتی را حفظ کرده‌اند. استان فارس یکی از استان‌هایی‌است که بالاترین جمعیت عشایری کشور را دارد. فرهنگ مردم فارس در کل به بخش‌های متعدی مانند جشن، موسیقی، پوشاک و خوراک تقسیم می‌شود. در بخش موسیقی می‌توان به عاشقان قشقایی، چنگیان و ساربانان اشاره کرد. موسیقی بومی ایل قشقایی با نام عاشیق‌ها، چنگیان و ساربانان درآمیخته و در این میان موسیقی عاشیقی از جایگاه والایی برخوردار‌است، موسیقی عاشیقی کهن و گسترده است و با شعر فولکوریک درآمیخته‌است عاشیق‌ها برای رویدادهای غمناک و شاد نوایی دارند. در هنر عاشیقی، حماسه و در شعر آن نیز عرفان مقامی ‌شایسته دارد. پیشینه مکتوب شعر و ادبیات در میان ایل قشقایی به بیش از ۲۵۰ سال پیش می‌رسد. اشعار شاعران گمنام سینه به سینه نقل می‌شود و به گنجینه فولکلوریک قشقایی‌ها غنا می‌بخشد. شعر قشقایی را همه‌جا می‌خوانند در عروسی، در عزا و در زمان شادی و غم. شعر عروسی‌ها همراه پایکوبی و شعر عزا همراه با حزن و اندوه خوانده می‌شود. رقص‌های محلی و بومی‌ قشقایی‌ها نیز که با آهنگ جنگ‌نامه توأم است عمدتاً به صورت گروهی اجرا می‌شود و در این میان رقص چوب به لحاظ شیوهٔ اجرا و حرکات ریتمیک اجراکنندگان آن، از جذابیت خاصی برخوردار‌است. پوشاک مردمان فارس به دلیل گوناگونی فرهنگی، بسیار متنوع است و از میان آن‌ها می‌توان به قبا(آرخالق)، شال و چقه که پوشاک مردان عشایر کوهمره سرخی‌است، اشاره کرد.[۱۰]

غذاها

از غذاها و خوارکی‌ها استان فارس می توان به آش کارده، آش سبزی صبحانه، کلم پلوی شیرازی، کوفته هلو، دو پیازه آلو، کوفته سبزی، فالوده و دم‌پخت عدس اشاره نمود.[۶۵] همچنین شکر پلو، آش انار، یخنی نخود، بادام سوخته، قرمه به، رب پلو، یخنی عدس کلم، شکر پنیر، حلیم بادمجان، حاجی بادام، حلوای کاسه، دوای آرد و روغن، آش ماست، پاچه پلو، قنبرپلو، آب پیازک، رنگینک و شامی نیز از غذاهای مخصوص شهر شیراز هستند.[۶۵]

اقتصاد

صنایع و محصولات

کشاورزی و دامداری دو منبع مهم اقتصادی استان فارس می‌باشند.[۹] مهمترین فراورده‌های کشاورزی استان فارس شامل غلات (گندم و جومرکبات، میوه‌جات، خرما، چغندرقند، پنبه، ذرت، انجیر و زعفران می‌باشد. آبلیموی داراب و جهرم نیز که معمولاً به نام سوغات شیراز شناخته می‌شود، دارای شهرت زیادی‌است. استان فارس رتبه نخست تولید گندم در کشور را به خود اختصاص داده‌است.[۶۶]

خودروسازی، پتروشیمی، صنایع مخابرات، غذاهای فرآوری شده، لبنیات، صنایع داروسازی، سیمان، پارچه بافی، شکر و قند، نوشیدنی‌های غیر الکلی، صنایع گوشتی، پالایشگاه، نفت، پتروشیمی، لاستیک‌سازی و صنایع الکترونیک از مهم‌ترین صنایع استان فارس به شمار می‌آیند.[۹][۱۸][۶۷][۶۸]

پتروشیمی‌ها و پالایشگاه‌ها

همچنین از پالایشگاه‌های مهم این استان می‌توان به پالایشگاه شیراز و پالایشگاه گاز پارسیان شهرستان مُهر اشاره کرد.[۱۸][۱۹] شرکت پتروشیمی شیراز نیز یکی از مهم‌ترین شرکت‌های پتروشیمی محسوب می‌گردد.[۶۸]

شهرک‌های صنعتی

تا نیمه خرداد سال ۱۳۹۰ خورشیدی، تعداد ۴۶ شهرک صنعتی در استان فارس وجود داشته‌است که شامل ۱۳۴۷ واحد صنعتی بهره‌برداری شده بوده که این میزان برای ۱۸۶۳۲ نفر اشتغال ایجاد کرده‌است. همچنین میزان سرمایه‌گذاری در واحدهای صنعتی واقع در شهرک‌های صنعتی فارس ۹۰۵۹۳۴۸ میلیون ریال بوده‌است، از مهم‌ترین این شهرک‌ها می‌توان به شهرک‌های صنعتی آب باریک، آباده، اقلید، شیراز، سپیدان، نورآباد، سروستان، فسا، داراب، استهبان، لار و فیروزآباد اشاره کرد.[۶۹][۷۰]

همچنین شهرک صنعتی شیراز صنایع کوچک و بزرگ بسیاری را در خود جای داده‌است که از میان آن‌ها کارخانجات الکترونیکی متعددی از جمله خودروهای برقی، صنایع الکترونیک ایران (صاایرانزیمنس، ITMC و صنایع قطعات الکترونیک ایران می‌باشد. صنایع فناوری اطلاعات از بزرگ‌ترین صنایع این شهر به شمار می‌رود که با شهرهای بزرگی در زمینهٔ تبادل صنایع فناوری اطلاعات در جهان مانند مونیخ و برلین (در زمینهٔ کارخانجات زیمنس) در ارتباط می‌باشد.[۷۱][۷۲]

ذوب‌آهن و فولاد

هم‌اکنون دو کارخانه ذوب‌آهن پاسارگاد و فولاد و ذوب‌آهن اقلید در استان فارس در دست ساخت می‌باشد.[۷۳]

طرح فولاد و ذوب‌آهن اقلید طرحی است که قرار است به شيوه احيای مستقيم و در زمينی به مساحت ۱۳۲۵ هكتار ايجاد شود؛ با بهره‌برداری از اين طرح سالانه ۵/۱ ميليون تن شمش فولاد توليد خواهد شد، سایر توليدات ذوب‌آهن و فولاد اقليد عبارتند از گندله آهن، آهن اسفنجی، شمش آهن وفولادی، شمش فولاد سبک آلياژی(بيلت) و انواع ميلگردهای آهنی وفولادی.[۷۴]

ذوب‌آهن پاسارگاد از دیگر طرح‌های اقتصادی استان فارس است، این طرح با اعتبار خارجی ۴۴۳ ميليون و ۵۰۰ هزار یورو و اعتبار داخلی ۳۹۶ ميليارد تومان و با همکاری شرکت‌هایی از اتریش،‌ ایتالیا و ژاپن در دست احداث می‌باشد.[۷۳]

بورس

در تاریخ پنج شنبه ۳۰ مرداد ۱۳۸۲ بورس شیراز به عنوان چهارمین تالار بورس پس از بورس مشهد به حلقه بازار سرمایه ایران پیوست [۷۵] در سال ۱۳۸۹ شمسی تعداد شرکت‌های پذیرفته شده در بورس استان فارس ۱۹ شرکت است که دو شرکت در بازار اول و ۱۷ شرکت در بازار دوم قرار دارند.متوسط ارزش روزانه خرید و فروش سهام در بین سال‌های ۱۳۸۷ الی ۱۳۸۸، ۱۶ هزار و ۴۷۹ میلیون ریال بوده‌است[۷۶]

منطقه ویژهٔ اقتصادی شیراز

منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی شیراز در جنوب شرقی این شهر و در فاصله ۹ کیلومتری فرودگاه بین‌المللی شیراز قرار گرفته‌است.[۷۷][۷۸] در این منطقه می‌توان تولیدات مازاد بر ارزش افزوده را بدون هیچگونه محدودیت و با حداقل تشریفات صادر نمود و یا با انجام تشریفات، بر اساس مقررات صادرات و واردات کشور کالا به داخل وارد کرد.[۷۹] مساحت این منطقه ۱۰۰۰ هكتار می‌باشد كه به ۵ فاز مختلف با مساحت‌های ۱۳۰ هکتار، ۱۷۰ هکتار، ۲۹۰ هکتار، ۱۸۰ هکتار و ۲۳۰ هکتار تقسیم شده‌است.[۸۰] شرکت‌های مختلفی سهام‌دار اصلی این منطقه هستند که از میان آن‌ها می‌توان به سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، شرکت عمران و توسعه فارس، شرکت شيراز تلاش گستر، شهرداری شیراز، واحدهای اقتصادی کميته امداد امام خمينی فارس، کارخانجات مخابراتی ايران، شرکت صنايع الکترونيک ایران، تعاونی اعتبار کارکنان شهرک‌های صنعتی فارس، شرکت سازان خودرو، صنايع مخابرات راه دور، صنايع قطعات الکترونيک، اتاق بازرگانی صنايع و معادن فارس، شرکت ملامين کيميا، شرکت خدمات انفورماتيک و شرکت ساختمان و خدمات نوساز اشاره کرد.[۸۱]

انرژی و منابع آن

انرژی فسیلی

نیروگاه سیکل ترکیبی کازرون در دهستان بلیان، بزرگترین نیروگاه سیکل ترکیبی استان فارس است. همچنین نیروگاه سیکل ترکیبی جهرم با ظرفیت کامل ۱۴۳۵ مگاوات و نیروگاه سیکل ترکیبی شیراز، از مهم‌ترین نیروگاه‌های سیکل ترکیبی استان فارس هستند.[۱۶][۱۷]

انرژی خورشیدی

نیروگاه خورشیدی شیراز نخستین نمونه از نوع خورشیدی سهموی خطی است که در ایران توسط متخصصان داخلی ساخته شده‌است. در حال حاضر توان این نیروگاه ۲۵۰ کیلووات است که در برنامه توسعه پنجم قرار به تامین ۵۰۰ کیلو وات می‌باشد[۸۲]

انرژی باد

اولین توربین بادی استان فارس به ظرفیت ۶۶۰ کیلو وات در تاریخ ۲۱ بهمن ماه ۸۹ در منطقه بابا کوهی شیراز افتتاح گردید.[۸۳]

منابع معدنی

کارگاه‌های سنگ شیراز

۳۷ نوع ماده معدنی مختلف در استان فارس شناسایی شده است که از این میان، ۲۰ ماده از جمله سنگ آهک، مارن، سنگ گچ، مرمريت، سنگ چینی، خاک نسوز،‌ خاک صنعتی، نمک آبی و سنگی، سيليس، کوارتزیت، منگنز، سرب، روی، كروميت، باریت، سنگ آهن، مس، گرانيت، نيكل و سنگ تراورتن در حال بهره‌برداری می‌باشند. در حال حاضر ۳۳۲ معدن در حال بهره‌برداری در استان فعاليت می‌نمايند كه اين معدن‌ها ذخيره‌ای معادل ۱۰۴۵ ميليون تن را دارا می‌باشد و سالانه بيش از ۲۳ ميليون تن مواد معدنی از آنها استخراج می‌گردد.[۸۴]

سنگ‌های تزئینی

استان فارس رتبه دوم سنگ تزئينی ایران را دارا می‌باشد. به طور کلی، ۲۰ درصد از سنگ‌های تزئينی ایران در استان فارس تولید می‌شود. ۳۵۰ واحد سنگ‌بری در استان فارس حدود ۸۰ درصد استخراج استان را فرآوری می‌كنند. در میان سنگ‌های استخراج شده در استان، مرمريت و سنگ چینی ۱۵ درصد كل ميزان استخراج سنگ تزئينی استان رابه خود اختصاص می‌دهد.[۸۴]

نفت

شرکت ملی حفاری ایران، عملیات حفاری ۸ حلقه چاه نفتی توسعه‌ای در منطقه‌های سروستان، سعادت آباد و خشت در استان فارس را انجام می‌دهد و برای حفاری این چاه‌ها ۴۲ میلیون یورو اعتبار در نظر گرفته شده‌است.[۸۵] حفاری نخستین حلقه چاه نفت در سفید باغون فارس پایان یافت.[۸۶]

گاز

حجم ذخیره گاز درجای میدان هالگان در استان فارس ۴/۱۲ تریلیون فوت‌مکعب و ذخیره میعانات گازی درجای این میدان ۲۴۹ میلیون بشکه‌است.[۸۷] میدان هالگان را جدیدترین میدان کشف شده در منطقه جنوب استان فارس اعلام کرد و یادآور شد، این میدان گازی در ۷۳ کیلومتری شمال عسلویه و در جنوب استان فارس در ۲۵ کیلومتری جنوب میدان سفید باغون و شمال میدان سفید زاخور و دی قرار دارد.[۸۷] میدان‌های گازی سفید زاخور، سفید باغون، دی، هالگان و چند میدان دیگر در این منطقه برای توسعه آماده هستند و می‌توانند یک قطب گازی رادر منطقه تشکیل دهند.[۸۷] میدان‌های استان فارس از نظر ساختار زمین شناسی کاملا مستقل هستند، میدان‌های سفید باغون، سفید زاخور و هالگان روی تاقدیس قرار گرفته‌اند و میان آنها ناودیس است که این میدان‌ها را از یکدیگر جدا می‌کند.[۸۷]

حفاری‌های اکتشافی میدان‌های هالگان و سفید باغون نیز به طور همزمان آغاز شد که نتیجه کشف سفید باغون در اردیبهشت ماه ۱۳۸۸ از سوی وزیر نفت وقت (غلامحسین نوذری) اعلام شد. میدان‌های گازی دیگری نیز در جنوب استان فارس قرار دارد، میدان تابناک که از میدان‌های بزرگ دارای گاز شیرین است در سال ۱۳۸۷، میدان شانول در سال ۱۳۷۶ و همچنین میدان هما نیز از جمله اکتشاف‌های این مجموعه‌است که هم‌اکنون گاز آنها در بخش خانگی و صنعت استفاده می‌شود. میدان وراوی نیز پیش از انقلاب کشف شده‌است.[۸۷]

ترابری و ارتباطات

فرودگاه

استان فارس دارای ۶ فرودگاه[۸۸] در شهرهای شیراز، لار، لامرد، جهرم، فسا و زرقان می‌باشد که از این میان فرودگاه شیراز، تنها فرودگاه بین‌المللی، فرودگاه‌های لار و لامرد، مرز هوایی و فرودگاه‌های جهرم، فسا و زرقان فرودگاه‌های داخلی می‌باشند.[۸۸][۸۹]

مسیرهای خارجی فرودگاه شیراز عبارتند از کشورهای انگلستان[۹۰]، مالزی[۹۱]، ترکیه[۹۲]، عراق[۹۳]، سوریه، قطر، امارات متحده عربی (دبی، ابوظبی و شارجهکویت، بحرین، عربستان، روسیه، پاکستان، مصر و سودان.[۹۴]

پروازهای داخلی این فرودگاه شامل پروازهای شیراز-تهران، شیراز-مشهد، شیراز-اصفهان، شیراز-تبریز، شیراز-اهواز، شیراز-آبادان، شیراز-بوشهر، شیراز-بندرعباس، شیراز-ساری، شیراز-لارستان، شیراز-لامرد، شیراز-چابهار، شیراز-کرمان، شیراز-کیش، شیراز-لاوان، شیراز-قشم، شیراز-سیری، شیراز-ماهشهر، شیراز-خارک، شیراز-عسلویه، شیراز-بهرگان و شیراز-رشت می‌باشد.[۹۴]

شرکت‌های هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران (هماآسمان، ایران ایرتور، کیش‌ایر، ماهان، کاسپین، فارس ایر قشم، نفت، زاگرس، تابان، ارم ایر، گلف ایر، ترکیش ایرویز[۹۲]، سعودی‌ایر، ایرعربیا و به صورت موردی شرکت‌های هواپیمائی دیگر از فرودگاه شیراز جهت نشست و برخاست استفاده می‌کنند.[۹۴]

راه‌آهن

ایستگاه قطار شیراز

خبر افتتاح راه آهن شیراز اصفهان در ۱۳ خرداد سال ۱۳۸۸ خورشیدی توسط رسانه‌های خبری منتشر شد.[۹۵] مدت کوتاهی پس از افتتاح این راه آهن معلوم شد که این راه‌آهن به صورت نیمه‌تمام و ناقص اجرا شده و با عبور اولین قطار از روی آن بسیاری از ریل‌ها در هم شکسته‌اند.[۹۶] از آن زمان تا شهریورماه سال ۱۳۹۰ خورشیدی، به علت آماده نبودن ایستگاه راه آهن شیراز برای سوار و پیاده کردن مسافران از ایستگاه موقتی در شهر جدید صدرا استفاده می‌شد.[۹۷] ایستگاه راه آهن شیراز که اکنون یکی از بهترین ایستگاه‌های راه‌آهن کشور محسوب می‌شود در مهرماه سال ۱۳۹۰ خورشیدی به بهره‌برداری کامل رسید و از آن زمان تمامی قطارها از ایستگاه اصلی حرکت می‌کنند.[۹۸]

هم‌اکنون مسیرهای ریلی شیراز - بوشهر - عسلویه و همچنین شیراز - جهرم - لار - بندرعباس در دست ساخت می‌باشد.[۹۹][۱۰۰]

آزادراه و بزرگراه

بزرگراه شیراز-سپیدان

طول شبکه راه‌های اصلی استان در سال ۱۳۸۶ خورشیدی، حدود ۲،۲۲۹ کیلومتر بوده‌است که از این میزان، ۵۶۹ کیلومتر آن به صورت بزرگراه می‌باشد.[۵۱]

در استان فارس تنها ارتباط شیراز با اصفهان بصورت بزرگراه تعریف شده‌است و در این استان آزادراه وجود ندارد. عملیات ساخت آزادراه شیراز - اصفهان از سال ۱۳۸۷ شروع شده‌است که با بهره‌برداری از آن که از شهرستان اقلید می‌گذرد، فاصله شیراز تا اصفهان حدود ۱۰۰ کیلومتر کاهش می‌یابد.[۱۰۱] این پروژه در دو قطعه (شیراز - بخش سده و سده - اصفهان) اجرا می‌شود.[۱۰۲]

در مهر ماه سال ۱۳۹۰ قطعه اول بزرگراه یاسوج به شیراز به طول ۵ کیلومتر به بهره‌برداری رسید که این مسیر استان‌های فارس و کهکیلویه و بویراحمد را به همدیگر متصل می‌کند.[۱۰۳]

همچنین بزرگراه خنج - لامرد با قید احداث تونل و کاهش ۷۰ کیلومتری مسافت، از تیرماه سال ۱۳۸۹ خورشیدی در دست ساخت می‌باشد.[۱۰۴]

مخابرات و اینترنت

تلفن

تاریخ ارتباطات مخابراتی در استان فارس، به حدود یکصد سال پیش می‌رسد. در آن زمان، خط تلگرافی بین تهران و بندر بوشهر توسط کمپانی هند شرقی کشیده‌شد که از مسیر برازجان، کازرون، شیراز می‌گذشت و به تهران می‌رسید. در سال ۱۳۱۳ اولین مرکز تلفن مغناطیسی با ۸۰ شماره تلفن، در شهر شیراز نصب و راه‌اندازی شد. این تلفن که ارتباط داخلی مشترکین را فراهم می‌نمود، از نوع سیستم مغناطیسی بود، که تا سال ۱۳۳۸ به ۱۱۰۰ شماره رسید. اولین مرکز تلفن خودکار شهری شیراز با نصب اولیه ۳۰۰۰ شماره شروع به کار نمود.[۱۰۵]

در زمان حکومت جمهوری اسلامی تحولات عظیمی در سیستم‌های مخابراتی صورت گرفت و رشد چشمگیری در توسعه ارتباطات حاصل شد. احداث مراکز تلفن دیجیتال در نقاط شهری و روستائی استان، ساخت ایستگاه‌های بزرگ مخابراتی، راه‌اندازی شبکه دیتا، راه‌اندازی تلفن همراه، پروژه بزرگ فیبر نوری استان فارس و دیگر خدمات گسترده مخابراتی از جمله این تحولات در سال‌های اخیر می‌باشد.[۱۰۵]

اینترنت

دسترسی به اینترنت در استان فارس از روش‌های مختلفی از جمله dial-up، ADSL و WiMAX امکان‌پذیر است که بر اساس اعلام شرکت مخابرات استان فارس، در شهر شیراز ۱۰ شرکت، به ارائه سرویس ADSL می‌پردازند.[۱۰۶][۱۰۷] همچنین دو شرکت ایرانسل و مبین‌نت نیز به ارائه سرویس WiMAX تنها در شهر شیراز می‌پردازند.[۱۰۸][۱۰۹]

رسانه‌ها

صداوسیمای فارس

مطبوعات

برای مشاهده فهرست کامل، فهرست مطبوعات فارس را ببینید.

روزنامه‌نگاری فارس، پیشینهٔ دیرینه‌تری از چاپ و نشر مطبوعات فارس دارد. ۷۸ سال پیش از نشر المنطبعه فی الفارس (اولین روزنامه فارس)، یک شیرازی، نخستین نشریه ارمنی جهان را در مدرس هند منتشر کرد. بنابر منابع ارمنی، نشریه آزاد ارار (خبرنامه) که اولین شماره‌اش در ۱۶ اکتبر ۱۷۹۲ میلادی به‌وسیله هارطون شماونیای شیرازی انتشار یافت، نخستین نشریه ارمنی‌زبان جهان است.[۱۱۰]

مطبوعات در ایران نیز به‌وسیله دو برادر از اهالی فارس بنیاد گرفت، میرزا محمدصالح شیرازی و محمدجعفر ادیب شیرازی.[۱۱۱] اگر میرزامحمدصالح شیرازی را مدیر نخستین نشریه فارسی‌زبان جهان در دوران محمدشاه قاجار بدانیم، باید از میرزا محمدجعفر ادیب نیز به‌عنوان اولین سردبیر یا دست‌کم معاون سردبیر اولین نشریه، به زبان فارسی یاد کنیم. این دو نفر به‌همراه میرزا اسدالله باسمه‌چی که او نیز زادهٔ فارس‌ است، مثلث نشر روزنامه کاغذ اخبار، اولین نشریه ادواری چاپی در ایران را تشکیل می‌دهند.[۱۱۲]

از نشریات سایبری استان در ۱۳۹۰ شمسی می‌توان به نشریه صحبت نو اشاره کرد.[۱۱۳]

صداوسیما

در آبان سال ۱۳۴۹ همزمان با راه‌اندازی رسمی فرستنده مهارلو، تلویزیون شیراز هم به طور رسمی افتتاح و پخش برنامه‌های خود را آغاز نمود. در همین روز تلویزیون شیراز به شبکه اول تلویزیون ایران پیوست.[۱۱۴]

جاذبه‌های گردشگری

فارس دارای جاذبه‌های طبیعی و تاریخی و مدهبی بسیاری است که تا کنون ۲۹۰ جاذبه گردشگری در استان فارس شناسایی شده‌است که به طور متوسط ۱۲ جاذبه در هر شهرستان وجود دارد.[۴۱]

صنایع دستی

کلوچه مسقطی شیرازی، از سوغات استان فارس می‌باشد.

قالی، گلیم و گبه از مهم‌ترین صنایع دستی استان محسوب می‌شوند، پس از آن باید از خاتم، خاتم سازی و خاتم کاری و پس از آن معرق‌کاری روی چوب، منبت کاری چوب، نقاشی روی چوب و سفال و سرامیک، کاشی معرق و کاشی هفت رنگ یاد کرد. از رشته‌های رایج در استان فارس طراحی و نگارگری (نگارگری، گل و مرغ‌سازی، تذهیب و تشعیر) است. رنگرزی گیاهی و استفاده از مواد ملونه طبیعی در رنگرزی خامه و ابریشم نیز کاری پررونق در استان فارس است. در زمینه فلزکاری و هنرهای مرتبط با فلز نیز می‌توان از آثار قلمزنی روی نقره یاد کرد. از سایر رشته‌های صنایع دستی رایج در این استان می‌توان به دوخت لباس‌های محلی، عروسک‌سازی، پیکرتراشی، نمدمالی، رودوزی‌های سنتی، بافتنی، نقشه‌کشی فرش و گلیم اشاره کرد.[۹][۱۱۵]

صنایع دستی در معماری

نوعی دیگر از هنرهای دستی در معماری ساختمان‌ها کاربرد دارد. از جمله آنها نقاشی پرندگان، گل، شاخه درختان و فرشتگان بر سقف‌های بسیاری از عمارت‌های قدیمی نظیر نارنجستان قوام، خانه زینت‌الملوک دیده می‌شوند و همچنین کاشی‌های هفت رنگی که در عمارت‌های باغ عفیف‌آباد و باغ ارم وجود دارند.[۱۱۶]

آینه‌کاری و گچ‌بری و منبت‌کاری که در امامزاده‌هایی مانند شاهچراغ به چشم می‌خورند. درب و پنجره‌های چوبی در ساختمان‌های قدیمی مانند مسجد نصیرالملک و کارهای دستی در عمارت کلاه‌فرنگی آباده و طرح مسجد کبیر نی‌ریز هم از این دست هستند.[۱۱۶]

صنایع‌دستی مشهور بر پایهٔ مکان

نمونه‌ای از فرش قشقایی

تولید انواعی از صنایع دستی در مناطق عشایری و روستایی و نیز در شهرهای استان فارس رواج دارد. قالی‌بافی و گبه‌بافی بیشتر در بخش‌ها و روستاها به وسیله زنان بافته می‌شود. خیمه‌بافی و گلیم‌بافی و جاجیم‌بافی و تنچه‌بافی در میان عشیره‌ها و تیره‌های قشقایی رایج است.[۱۱۶]

خاتم‌کاری، نقره‌کاری، قلم‌زنی، منبت‌کاری، شیشه‌سازی و کاشی هفت‌رنگ‌سازی در شیراز رایج است. منبت‌کاری و گیوه‌بافی در آباده، سفال‌کاری، سرامیک‌سازی و کاشی‌سازی در استهبان و حصیربافی، سبدبافی و بوریابافی در کازرون مشهور است.[۱۱۶]

سوغات

شهر شیراز محل آثار دوران کهن ایران، با داشتن خاتم‌کاری، طلاسازی، و نقره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کاری محل معتبری برای خرید سوغات این استان است. خاتم این شهر بی‌نظیر است و ظرافت و هنر را در هر قطعهٔ ساخته‌‌شده می‌‌‌‌‌‌توان مشاهده کرد. قالی، گلیم و جاجیم عشایری استان فارس رنگ و بوی آمیختگی با طبیعت دارد و جزء سوغات‌های اصلی این استان به شمار می‌آید.[۱۱۷] از دیگر سوغات‌های شهر شیراز می‌توان به آبلیمو، انار، انجیر، ترشی‌جات، چرم، حنا، خراطی، خرما، زعفران، سفیداب، سنگ‌تراشی، شیشه‌گری، بهار نارنج، ظروف سفالی، عرقیات، فلزکاری، کیسه حمام، گبه، کلوچه و مسقطی، نان یوخه، منبت‌کاری و نمد اشاره کرد.[۱۱۸]

آموزش

در استان فارس اولین مدارس دخترانه بعد از جنگ جهانی اول تاسیس می‌شوند. اولین مدرسه شیراز با وقفه‌ای طولانی پس از فرمان مشروطه و در سال ۳۸ تاسیس می‌شود. این مدرسه «بنات» نام دارد و در سال‌های ۱۳۳۷ و ۱۳۳۸ پس از پایان جنگ جهانی اول و با کوشش زنان افتتاح می‌شود. در همین دوره زنان پیشنهاد دادند که اگر روحانیون تاسیس مدارس دخترانه را با عفت و عصمت زنان مغایر می‌دانند، خود مدیریت مدارس را بر عهده بگیرند.[۱۱۹]

میزان باسوادی در استان فارس در سال ۱۳۸۷ خورشیدی، ۸۷ درصد اعلام شده است. تعداد دانشجویان استان نیز در سال تحصیلی ۱۳۸۶-۸۷ کل دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی استان نیز ۱۷۴،۰۰۰ نفر بوده‌است.[۵۱]

دانشگاه‌ها

دانشگاه‌های متعددی از جمله دانشگاه‌های سراسری، دانشگاه‌های تربیت معلم، دانشگاه‌های علمی کاربردی، دانشگاه‌های آزاد، دانشگاه‌های غیر انتفاعی، دانشکده‌های فنی مهندسی، دانشگاه‌های پیام نور در استان فارس وجود دارند. از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به دانشگاه‌های زیر اشاره کرد:

ورزش و تفریح

استان فارس دارای ۱ تیم فوتبال باشگاه مقاومت شهید سپاسی[۱۲۲] در لیگ برتر فوتبال ایران، ۳ تیم فوتبال برق شیراز، پیام مخابرات[۱۲۳] و باشگاه فوتبال مقاومت بسيج فارس[۱۲۴] در لیگ دسته اول فوتبال ایران، ۲ تیم فوتسال ارژن و صدرا در لیگ برتر فوتسال و هیئت هندبال فارس در لیگ برتر هندبال است.[۱۲۵] همچنین شهر شیراز دارای تیم بسکتبالی به نام باشگاه بسکتبال ب.آ شیراز[۱۲۵] در لیگ برتر بسکتبال می‌باشد.

ورزشگاه حافظیه شیراز

ورزشگاه‌ها

پیست اسکی

پیست اسکی پولادکف، دومین پیست بزرگ بین‌المللی ایران[۱۳۰]
نوشتار اصلی: پیست اسکی پولادکف

استان فارس دارای دو پیست اسکی تربیت بدنی که در ۵ کیلومتری شهرستان سپیدان واقع شده و همچنین مجموعه تفریحی ورزشی پولادکف که در ۱۵ کیلومتری شهرستان سپیدان و ۸۰ کیلومتری شمال شهر شیراز واقع شده، می‌باشد که مجموعه تفریحی ورزشی پولادکف به عنوان دومین پیست بزرگ بین‌المللی کشور و درارتفاع ۲۸۵۰ متری از سطح دریا واقع شده و دارای قله‌ای به ارتفاع ۳۴۰۰ متر از سطح دریا است؛ همچنین این مجموعه دارای امکاناتی از قبیل تله‌کابین، تل اسکی، رستوران، فست فود، کافی شاپ، مهمان‌سرا، هتل، موتوربرفی، ماشین‌های کوهستان، چرخ‌های هوشمند، قایق‌های پدالو، اسب سواری، دوچرخه سواری، لوازم مورد نیاز اسکی و آموزشگاه اسکی می‌باشد و در سال ۱۳۸۱ افتتاح و مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌است.[۱۳۰][۱۳۱][۱۳۲]

پانویس

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ «برآورد جمعیت شهرستان‌های استان فارس در سال ۱۳۸۹» (پی‌دی‌اف). وبگاه رسمی سازمان آمار ایران. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ «جدول تعداد عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری اردیبهشت ۱۳۹۰». وبگاه وزارت کشور. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ «فهرست بخش‌ها، شهرها، شهرستان‌ها و دهشتان‌های ایران». وبگاه وزارت کشور. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ «نام و مشخصات جغرافیایی استان فارس». درگاه فرهنگی استان فارس. بازبینی‌شده در ‏۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ «جمعرفی استان فارس (بخش پیشینه)». وبگاه رسمی سازمان میراث فرهنگی. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ «تاریخچه استان فارس». وبگاه صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز فارس. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  7. «استان فارس». دانشگاه علوم پزشکی شیراز. بازبینی‌شده در ‏۱۷ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ «دربارهٔ استان» جغرافیای طبیعی و اقلیم استان». اداره کل تأمین اجتماعی استان فارس. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ ۹٫۴ ۹٫۵ ۹٫۶ ۹٫۷ «Fars (geographical region, Iran)»(انگلیسی)‎. وبگاه دانشنامه بریتانیکا. بازبینی‌شده در ۱۷ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ ۱۰٫۴ ۱۰٫۵ «آشنایی با استان فارس». وبگاه همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ «ادبیات قومی مردم فارس». سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۷ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ «Indo-European, Indo-Iranian, Iranian, Western, Southwestern». http://www.ethnologue.com. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ «Ethnologue report for language code»(انگلیسی)‎. http://www.ethnologue.com. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  14. «فسا - جاذبه‌های فسا». شرکت سرمایه گذاری ایران گردی و جهانگردی. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  15. «جاذبه‌های گردشگری استان فارس». کازرون نیوز. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ «نیروگاه سیکل ترکیبی کازرون». وبگاه رسمی نیروگاه سیکل ترکیبی کازرون. بازبینی‌شده در ۱۷ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ «نیروگاه سیکل ترکیبی جهرم». شرکت مدیریت تولید برق جنوب کشور. بازبینی‌شده در ۱۷ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ «پالایشگاه شیراز». وبگاه رسمی پالایشگاه شیراز. بازبینی‌شده در ۱۷ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ «پالایشگا گاز پارسیان». شرکت پالایش گاز پارسیان. بازبینی‌شده در ۱۷ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ «دانشگاه شیراز»(فارسی)‎. وبگاه رسمی دانشگاه شیراز. بازبینی‌شده در اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  21. سرزمین و مردم ایران، ص ۵۴۸
  22. دایرة‌المعارف فارسی، قسمت تقسیمات کشور (ایران)
  23. دیاکونوف، تاریخ ایران باستان، ۷۵.
  24. نلسون فرای، میراث باستانی ایران، ۱۱۵.
  25. ایرانویج، ص ۲۶
  26. تاریخ مردم ایران، پیش از اسلام، ص ۷۲
  27. تاریخ قومس، ص ۱۹ و ۲۰
  28. ایران باستان، ص ۱۵۹ و ۲۱۲
  29. ایران باستان، ص ۲۱۰ تا ۲۱۲
  30. ایران باستان، ص ۲۷۷
  31. ایران باستان، ص ۲۷۹ تا ۲۸۲
  32. اآورزمانی، «شهرهای ساسانی»، ماهنامهٔ فروهر، ۳ و ۴.
  33. دانشنامهٔ مزدیسنا، ص ۸۹ و ۳۶۱
  34. ۳۴٫۰ ۳۴٫۱ ۳۴٫۲ ۳۴٫۳ ۳۴٫۴ ۳۴٫۵ ۳۴٫۶ «استان فارس پیش و پس از اسلام». روزنامه امید. بازبینی‌شده در ۲۳ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  35. سرزمین و مردم ایران، ص ۵۵۰
  36. «زندیان». وبگاه مهرایرانیان. بازبینی‌شده در ۲۶ شهریور ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  37. «استان فارس پيش و پس از اسلام». وبگاه رسمی دادگستری کل استان فارس. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  38. Don Rubin. The World Encyclopedia of Contemporary Theatre:Asia/Pacific. مصحح Don Rubin. ویرایش illustrated. Taylor & Francis، 2001. 200. ISBN 0-415-26087-6, 9780415260879. 
  39. «UN Treasure Honors Persian Despot»(انگلیسی)‎. وبگاه اشپیگل. بازبینی‌شده در ۲۲ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  40. ۴۰٫۰ ۴۰٫۱ ۴۰٫۲ ۴۰٫۳ ۴۰٫۴ ۴۰٫۵ ۴۰٫۶ ۴۰٫۷ «جغرافیا سوم دبیرستان، بخش اول» (پی‌دی‌اف). اداره کل چاپ و توزیع کتاب‌های درسی. بازبینی‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  41. ۴۱٫۰ ۴۱٫۱ ۴۱٫۲ «جغرافیا سوم دبیرستان، بخش پنجم» (پی‌دی‌اف). اداره کل چاپ و توزیع کتاب‌های درسی. بازبینی‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  42. «تنگ‌ها و دره‌های استان فارس». پایگاه داده علوم زمین کشور. بازبینی‌شده در ۷ مهر ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  43. «معرفی اقلید». شرکت توسعه ایرانگردی و جهانگردی استان فارس. بازبینی‌شده در ۱ آبان ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  44. «رودخانه‌ها، چشمه‌ها، آبشارها و... استان فارس». سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  45. سرزمین و مردم ایران، ص ۵۶۲ و ۶۰۰
  46. «جاذبه‌های طبیعی استان فارس بخش پوشش گیاهی». سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ‏۱۷ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  47. «جنگل‌های استان فارس در سال آینده ۱۴۱ هزار هکتار توسعه می‌یابد». باشگاه خبرنگاران. بازبینی‌شده در ۱۶ مرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  48. «جام‌جم آنلاین». جام‌جم آنلاین. بازبینی‌شده در ۱۶ مرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  49. پژوهشی در شناخت باغ‌های ایران و باغ‌های تاریخی شیراز، ص ۱۰۸ تا ۱۱۹
  50. پژوهشی در شناخت باغ‌های ایران و باغ‌های تاریخی شیراز، ص ۲۱۱
  51. ۵۱٫۰ ۵۱٫۱ ۵۱٫۲ «جغرافیا سوم دبیرستان، بخش ششم» (پی‌دی‌اف). اداره کل چاپ و توزیع کتاب‌های درسی. بازبینی‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  52. «مناطق حفاظت شده ایران». irandesert.com. بازبینی‌شده در ‏۲۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  53. «پارک ملی بمو ـ اثر طبیعی ملی پناهگاه حیات وحش و منافق حفاظت شده به عنوان مناطق چهارگانه فارس». خبرگزاری ایسنا. بازبینی‌شده در ‏۲۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  54. «مناطق حفاظت شده استان فارس». دادگستری استان فارس. بازبینی‌شده در ‏۲۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  55. ۵۵٫۰ ۵۵٫۱ «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی». درگاه ملی آمار. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  56. «اطلاعات تطبیقی سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۸۵» (پی‌دی‌اف). درگاه ملی آمار. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  57. ۵۷٫۰ ۵۷٫۱ ۵۷٫۲ «جغرافیا سوم دبیرستان، بخش دوم» (پی‌دی‌اف). اداره کل چاپ و توزیع کتاب‌های درسی. بازبینی‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  58. ۵۸٫۰ ۵۸٫۱ ۵۸٫۲ ۵۸٫۳ «جغرافیا سوم دبیرستان، بخش چهارم» (پی‌دی‌اف). اداره کل چاپ و توزیع کتاب‌های درسی. بازبینی‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  59. آشنایی با استان فارس-همشهری آنلاین
  60. بررسی و تحلیل در مورد زبان‌ها و گویش‌های استان فارس
  61. «دستور زبان لارستانی بر مبنای گویش خنجی». خانه کتاب. شابک ‎۹۶۴. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  62. نورجهان راستی عمادآبادی، بررسی واژه‌ها و اصطلاحات لهجه شیرازی از دیدگاه زبانشناسی اجتماعی و تطبیقی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان، ۱۳۷۵
  63. Lambton, A.K.S.، Shiraz
  64. «مشاهیر فارس». شهرداری شیراز. بازبینی‌شده در ۱ مهر ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  65. ۶۵٫۰ ۶۵٫۱ «غذاهای سنتی شیرازی». شهرداری شیراز. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  66. «شیراز یکی از قطبهای مهم تولید غلات درایران». روزنامه ابتکار. بازبینی‌شده در ۱۷ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  67. «صنایع الکترونیک شیراز». شرکت صنایع الکترونیک شیراز. بازبینی‌شده در ۱۷ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  68. ۶۸٫۰ ۶۸٫۱ «مجتمع پتروشیمی شیراز». شرکت پتروشیمی شیراز. بازبینی‌شده در ۱۷ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  69. «شرکت شهرک‌های صنعتی استان فارس». شرکت شهرک‌های صنعتی استان فارس. بازبینی‌شده در ۱۷ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  70. «منطقه ویژه اقتصادی شیراز». منظقه ویژه اقتصادی شیراز (SEEZ). بازبینی‌شده در ۱۷ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  71. «عینیت بخشیدن به نقش شیراز به عنوان قطب الکترونیک کشور، از دیگر اهداف تأسیس برج الکترونیک شیراز است»(فارسی)‎. وبگاه شهرداری شیراز. بازبینی‌شده در ۸ ژوئیه ۲۰۰۹. 
  72. «ودروهاي برقي شهري از منطقه ويژه اقتصادی شيراز روانه بازار مي‌شوند»(فارسی)‎. وبگاه رسمی منطقه ویژه اقتصادی شیراز. بازبینی‌شده در ۲ آبان ۱۳۹۰. 
  73. ۷۳٫۰ ۷۳٫۱ «كلنگ زني وآغاز عمليات اجرايي طرح ذوب آهن وفولاد اقليد»(فارسی)‎. سازمان صنایع و معادن استان فارس. بازبینی‌شده در ۲ آبان ۱۳۹۰. 
  74. «آغاز عمليات اجرايی مجتمع ذوب آهن و فولاد كشور در اقليد فارس»(فارسی)‎. وزارت امور اقتصاد و دارایی. بازبینی‌شده در ۲۱ اکتبر ۲۰۱۱. 
  75. «بورس شیراز». همشهری. بازبینی‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  76. «بورس استان فارس». دنیای اقتصاد، پنجشنبه ۸ مهر ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  77. «فواصل منطقه»(فارسی)‎. وبگاه رسمی منطقه ویژه اقتصادی شیراز. بازبینی‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  78. «فواصل منطقه»(فارسی)‎. شرایط اقلیمی منطقه. بازبینی‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  79. «منطقه ویژه اقتصادی شیراز»(فارسی)‎. وبگاه رسمی منطقه ویژه اقتصادی شیراز. بازبینی‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  80. «معرفی و اهداف منطقه»(فارسی)‎. وبگاه رسمی منطقه ویژه اقتصادی شیراز. بازبینی‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  81. «سهامداران منطقه ویژه اقتصادی شیراز»(فارسی)‎. وبگاه رسمی منطقه ویژه اقتصادی شیراز. بازبینی‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  82. «نیروگاه خورشیدی شیراز». بازبینی‌شده در ۱۵ مرداد ۱۳۹۰. 
  83. «وزرات نیرو سازمان انرژی‌های نو ایران (سانا)». وزرات نیرو، ۲۳ بهمن ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  84. ۸۴٫۰ ۸۴٫۱ «سالانه بیش از ۲۳ میلیون تن مواد معدنی در فارس استخراج می‌گردد»(فارسی)‎. وبگاه رسمی سازمان صنايع و معادن استان فارس. بازبینی‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  85. «عملیات حفاری ۸ حلقه چاه نفت در استان فارس اجرا می‌شود». شبکه اطلاع رسانی نفت و انرژی، دوشنبه ۲۸ آبان ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  86. «حفاری نخستین حلقه چاه نفت در سفید باغون فارس پایان یافت». خبرگزاری مهر، ۱۳۸۸/۰۳/۱۱. بازبینی‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  87. ۸۷٫۰ ۸۷٫۱ ۸۷٫۲ ۸۷٫۳ ۸۷٫۴ نفت نیوز. «نفت نیوز». نفت نیوز. بازبینی‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  88. ۸۸٫۰ ۸۸٫۱ «فرودگاه‌های تحت نظارت شرکت مادر تخصصی فرودگاه‌های کشور در یک نگاه». وبگاه رسمی شرکت مادر تخصصی فرودگاه‌های کشور. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  89. «فرودگاه بین‌المللی شیراز». وبگاه رسمی فرودگاه شیراز. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  90. «اولین پرواز مسیرشیراز – لندن از فرودگاه شهید دستغیب شیراز انجام شد». وبگاه رسمی فرودگاه شیراز. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  91. «مسیرهای پروازی». وبگاه رسمی فرودگاه شیراز. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  92. ۹۲٫۰ ۹۲٫۱ «برقراری پرواز استانبول-شیراز و بالعکس»(فارسی)‎. وبگاه رسمی فرودگاه شیراز. بازبینی‌شده در اردیبهشت ۱۳۹۰. 
  93. «برقراری اولین پرواز بغداد-شیراز و بالعکس». وبگاه رسمی فرودگاه شیراز. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  94. ۹۴٫۰ ۹۴٫۱ ۹۴٫۲ «فرودگاه بین‌المللی شهید دستغیب»(فارسی)‎. وبگاه رسمی فرودگاه‌های ایران. بازبینی‌شده در اسفند ۱۳۸۷. 
  95. «بالاخره راه آهن شیراز اصفهان افتتاح شد»(فارسی)‎. تابناک. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۸۸. 
  96. «قصور در اجرای ناقص راه آهن شیراز اصفهان»(فارسی)‎. همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در دی ۱۳۸۹. 
  97. «آخرین وضعیت راه آهن تبلیغاتی»(فارسی)‎. پایگاه خبری تحلیلی صبح امید. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۹۰. 
  98. «ايستگاه شيراز راه‌آهن تكميل و آماده بهره‌برداری است»(فارسی)‎. وبگاه رسمی خبرگزاری ایسنا. بازبینی‌شده در مهر ۱۳۹۰. 
  99. «عملیات اجرایی راه آهن شیراز-بوشهر-عسلویه آغاز شد»(فارسی)‎. وبگاه رسمی خبرگزاری فارس. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۹۰. 
  100. «اعتبار ساخت راه‌آهن شیراز ـ جهرم ـ لار ـ بندرعباس تأمین شد»(فارسی)‎. وبگاه رسمی خبرگزاری فارس. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۹۰. 
  101. «استان فارس». سایت رسمی وزارت کشور. بازبینی‌شده در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۱. 
  102. «ساخت آزادراه اصفهان-شیراز آغاز شد.». روزنامه ابتکار. بازبینی‌شده در ۲۲ اکتبر ۲۰۱۱. 
  103. «قطعه اول بزرگراه یاسوج به شیراز افتتاح شد». خبرگزاری مهر، ۲۹/۰۶/۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲۳ نوامبر ۲۰۱۱. 
  104. «پروژهٔ بزرگراه خنج -لامرد و اشکنان لامرد کلنگ زنی شد». صحبت نو. بازبینی‌شده در ۱۷ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  105. ۱۰۵٫۰ ۱۰۵٫۱ «شرکت مخابرات کل استان فارس». شرکت مخابرات کل استان فارس. بازبینی‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  106. «لیست شرکت‌های ارائه دهنده سرویس ADSL». شرکت مخابرات استان فارس. بازبینی‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰. 
  107. «شرکت‌های ارائه دهنده خدمات اینترنتی». شرکت مخابرات استان فارس. بازبینی‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰. 
  108. «مناطق تحت پوشش شرکت مبین نت». شرکت مبین نت. بازبینی‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰. 
  109. «مناطق تحت پوشش وایمکس ایرانسل». شرکت ایرانسل. بازبینی‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰. 
  110. المنطبعه فی الفارس، مقدمه، ص ۸
  111. المنطبعه فی الفارس، ص ۲۲
  112. المنطبعه فی الفارس، ص ۲۴
  113. «پایگاه خبری تحلیلی صحبت نو-خبر و تحلیل تحولات جنوب ایران». بازبینی‌شده در ۲۲ اکتبر ۲۰۱۱. 
  114. «تاریخجه سیما در استان فارس». بازبینی‌شده در ۱۰ اوت ۲۰۱۱. 
  115. «صنایع دستی استان فارس». سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ‏۱۷ خرداد ۱۳۹۰. 
  116. ۱۱۶٫۰ ۱۱۶٫۱ ۱۱۶٫۲ ۱۱۶٫۳ «جغرافیا سوم دبیرستان، بخش چهارم» (پی‌دی‌اف). اداره کل چاپ و توزیع کتاب‌های درسی. بازبینی‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۰ خورشیدی. 
  117. مجلهٔ گردش، شمارهٔ ۱۱ و ۱۲، صفحهٔ ۶۲
  118. «سوغات شیراز»(فارسی)‎. وبگاه رسمی شهرداری شیراز. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۹۰. 
  119. «بیشترین مدارس دخترانه در عهد قاجار تاسیس شدند». کانون زنان ایرانی. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۰. 
  120. «دربارهٔ دانشگاه علوم پزشکی شیراز»(فارسی)‎. وبگاه رسمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۹۰. 
  121. «دانشگاه صنعتی شیراز»(فارسی)‎. وبگاه رسمی دانشگاه صنعتی شیراز. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۹۰. 
  122. «باشگاه مقاومت شهید سپاسی»(فارسی)‎. باشگاه فوتبال مقاومت شهید سپاسی شیراز فارس. بازبینی‌شده در ۱۰ خرداد ۱۳۹۰. 
  123. «باشگاه پیام مخابرات»(فارسی)‎. وبگاه لیگ دسته اول. بازبینی‌شده در تیر ۱۳۸۸. 
  124. «باشگاه مقاومت بسیج»(فارسی)‎. وبگاه لیگ دسته اول. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۵ اکتبر ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در تیر ۱۳۸۸. 
  125. ۱۲۵٫۰ ۱۲۵٫۱ «فدراسیون هندبال ایران»(فارسی)‎. وبگاه رسمی فدراسیون بسکتبال ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۵ اکتبر ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۹۰. 
  126. «ورزشگاه حافظیه شیراز با شرایطی ایده‌آل آماده میزبانی لیگ است»(فارسی)‎. خبر گزاری فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۵ اکتبر ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در ۱۶ ژوئیه ۲۰۰۹. 
  127. «فارس نما»(فارسی)‎. فارس نما. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۵ اکتبر ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در ژوئیه ۲۰۱۱. 
  128. «نماينده مردم شيراز در مجلس شورای اسلامی: احداث دهکده المپيک جنوب در حاشيه شيراز يک فاجعه است»(فارسی)‎. روزنامه رسالت. بازبینی‌شده در ۲۱ اکتبر ۲۰۱۱. 
  129. «در حاشیه سفر رئیس جمهوری به استان فارس(به نقل از روزنامه ایران)»(فارسی)‎. بانک اطلاعات نشریات کشور. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۵ اکتبر ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در ۱۶ ژوئیه ۲۰۰۹. 
  130. ۱۳۰٫۰ ۱۳۰٫۱ «پرتال رسمی مجموعه ورزشی پولادکف». گروه صنعتی پولادکف. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۵ اکتبر ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در بهمن ۱۳۸۸. 
  131. «sepidan ski resort guide»(انگلیسی)‎. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۵ اکتبر ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۹۰. 
  132. «pooladkaf ski resort guide»(انگلیسی)‎. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۵ اکتبر ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در خرداد ۱۳۹۰. 

جستارهای وابسته

منابع

کتاب‌های فارسی

  • آریان پور، علیرضا. پژوهشی در شناخت باغ‌های ایران و باغ‌های تاریخی شیراز. تهران: نشر تاریخ و فرهنگ ایران زمین، ۱۳۶۵. 
  • اوشیدری، جهانگیر. دانشنامهٔ مزدیسنا، واژه‌نامهٔ توضیحی آیین زرتشت. تهران: نشر مرکز، ۱۳۷۱. شابک ‎۹۶۴-۳۰۵-۳۰۷-۵. 
  • پیرنیا، حسن. ایران باستان. دنیای کتاب، ۱۳۶۲. 
  • حقیقت، رفیع. تاریخ قومس. چاپ سوم. تهران: انتشارات کومش، ۱۳۷۰. 
  • دیاکونوف، میخائیل میخائیلوویچ. تاریخ ایران باستان. ترجمهٔ روحی ارباب. چاپ پنجم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۴. شابک ‎۹۶۴-۴۴۵-۲۳۸-۰. 
  • زرین‌کوب، عبدالحسین. تاریخ مردم ایران، پیش از اسلام. تهران: مؤسسهٔ انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۴. 
  • سعیدیان، عبدالحسین. سرزمین و مردم ایران، مردم‌‌‌‌شناسی و آداب و رسوم اقوام ایرانی. چاپ چهارم. تهران: مؤسسهٔ انتشارات علم و زندگی، ۱۳۶۹. 
  • شورای نویسندگان. مجلهٔ گردش (تهران: مؤسسهٔ انتشارات و تبلیغات گام)، ش. ۱۱ و ۱۲ (۱۳۶۹): ۶۲. 
  • نلسون فرای، ریچارد. میراث باستانی ایران. ترجمهٔ مسعود رجب‌نیا. چاپ هشتم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۶. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۴۴۵-۱۱۱-۹. 

پیوند به بیرون

کلید فارس



Sponsored Ad
بورسیه زبان انگلیسی‌ EHLS برای فارسی زبانان متقاضی ...
رویدادهای ایرانی سراسر جهان
یک زن انگلیسی‌ نمازگزاران عید فطر در نیوکاسل انگلیس را با خودرو زیر گرفت + فیلم
گریختن یک زن و شوهر ایرانی به همراه سه فرزند از دست آدم ربایان مسلح ترک و عرب در استانبول با ایجاد آتش سوزی!
سود وام پلاسکونشینان ۲ برابر شد/ بسیاری از کسبه عطای وام را به لقایش بخشیدند
ایوانکا ترامپ به دلیل تقلب و کپی برداری از مدل کفش مشهور ایتالیایی دادگاهی شد
سوالات امتحان نهایی ایران دقایقی قبل از امتحان لو رفت و در اینترنت منتشر شد!
اردوغان در مراسم نماز عید فطر از هوش رفت!
ترامپ در حال مصالحه در پرونده قضایی‌ مرموز و پیچیده ...
ملاقات رضا پهلوی با نماینده‌های مجلس آمریکا با هدف ...
ویدئو اعتقادات یک داعشی دستگیر شده: ایرانیان را ...
رستوران دار ایرانی آمریکایی در لس آنجلس به اتهام ...
سرانجام زنان در سریال ایرانی مو نشان دادند (ویدئو)
فیلم رادیو دریمز (رویای رادیویی) با هنرنمایی محسن ...