از ویکیپدیای فارسی، دانشنامه آزاد

اسلام

اسلام، دینی یکتاپرستانه[۱][۲] و از دین‌های ابراهیمی است.[۳] [۴] به پیروان اسلام «مسلمان» می‌گویند.[۵] هم‌اکنون اسلام از دید شمار رسمی پیروان، در جایگاه دوم در جهان، جای دارد.[۶]

مسلمانان براین باورند که خداوند، قرآن را به محمد از طریق فرشته‌ای به نام جبرئیل فروفرستاده‌است. به باور مسلمانان خدا بر بسیاری از پیامبران، وحی فرستاده و محمد آخرین آنان است. مسلمانان محمد را اعاده‌کننده ایمان توحیدی خالص ابراهیم، موسی، عیسی و دیگر پیامبران می‌دانند و معتقدند که اسلام کامل‌ترین و آخرین آیین الهی[۷][۸] است.

اسلام در زبان عربی از ریشه‌ی (س-ل-م)است . معنی لغوی این ریشه سالم شدن و از آفات رهایی یافتن است [۹][۱۰] «سلام»، مشتق شده از همین ریشه است.[۱۱][۱۲]. با توجه به معنی اسلام، «مسلم» (در فارسی: مسلمان) یعنی کسی که خدا را خالصانه و بی ریا می‌پرستد و اختیار خود را تسلیم امر و نهی او می‌کند.[۱۳]

محتویات

باورها

معارف اسلامی به سه بخش کلی تقسیم می‌شوند:

  • اصول عقاید: باورهای بنیادین فکری (اصول دین یا عقاید) که توحید، اساسی ترین آنها است.
  • اخلاق: توصیه‌های اخلاقی که برخی از آنها، عبارتند از: عدالت، شجاعت و عفت.
  • احکام فقهی: فرامین عملی و عبادی که اساسی ترین آنها (فروع دین یا فقه اصغر) هستند. فرامین عملی آداب، مناسک و عبادات را دربرمی‌گیرد.

عقاید را در علم کلام، احکام را در علم فقه و اخلاق را در علم اخلاق شرح و بسط می‌دهند.[۱۴]

خاتمیت اسلام از دیدگاه قرآن و سنت

از دیدگاه مسلمانان، اسلام خاتم ادیان الهی است . خاتمیت به این معناست که اسلام در بر دارنده تمام آن مطالبی است که باید از طریق وحی برای انسان بیان شود.[۱۵] {قرآن دین اسلام را به عنوان خاتم ادیان الهی معرفی می‌کند:

  • إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ یهْدِی لِلَّتِی هِی أَقْوَمُ. [۱۶]

یعنی اگر شریعت اسلام را در یکسو و سایر شرایع آسمانی را که برای سراسر حیات بشر در دورانهای گذشته مقدّر شده‌است در طرف دیگری بگذاریم، شریعت اسلام از همه آنها استوارتر است که این خود معنی خاتمیت و شریعت آخرین است.[۱۷]

  • قُلْ إِنَّنِی هَدانِی رَبِّی إِلی‏ صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ دِیناً قِیماً مِلَّةَ إِبْراهِیمَ حَنِیفاً وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکِین‏. [۱۸]

به جهانیان بگو: پروردگار مرا به راهی راست رهبری فرموده و آن دینی است قیم و زوال‏ناپذیر که بنیادش از همان سنت و رویه ابراهیم است.[۱۹] در سوره بینه پس از آنکه می‏فرماید "مشرکین دست از عقیده باطل خود برنمی‌دارند جز آنکه فرستاده خدا با آیات و بینات فرا رسد و آیات کتاب قیم را برایشان بخواند. اینان دستوری ندارند جز آنکه خدای را با نیت پاک پرستش کنند، نماز بخوانند و ...، می‌فرماید: ذلِکَ دِینُ الْقَیمَة. [۲۰] این آیین –اسلام- دینی است قیم و زوال‏ناپذیر.[۲۱]

  • در سوره آل عمران:

وَ مَنْ یبْتَغِ غَیرَ الْإِسْلامِ دِیناً فَلَنْ یقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِی الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرِین‏. [۲۲] هر که جز آیین اسلام در جستجوی آیین دگر آید، تا اید و انقراض جهان از او پذیرفته نیست و بروز رستاخیز از زیان‏کاران است.[۲۳]

  • در سوره مائده:

الْیوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دِیناً. [۲۴] امروز که پیامبر اسلام عهده‏دار هدایت بشر است، دین را برای شما تکمیل و نعمت را برای شما تمام کردم، و خشنودم که برای همیشه بر دین اسلام باقی باشید.[۲۵] روشن است که آیات فوق آیین اسلام را پابرجاترین راه هدایت و دین قیم و زوال‏ناپذیر و گرویدن به غیر آن را تا انقراض جهان غیرقابل‌قبول دانسته و او را کمال و بلوغ دیانت و تمام نعمت معرفی کرده‌است.

  • در روایاتی از ائمه اسلام : نیز به ابدیت آیین مبین اسلام تصریح شده‌است از جمله علی بن ابیطالب فرماید:

إِنَّ هَذَا الْإِسْلَامَ دِینُ اللَّهِ الَّذِی اصْطَفَاهُ لِنَفْسِهِ ... ثُمَّ جَعَلَهُ لَا انْفِصَامَ لِعُرْوَتِهِ وَ لَا فَکَّ لِحَلْقَتِهِ وَ لَا انْهِدَامَ لِأَسَاسِهِ وَ لَا زَوَالَ لِدَعَائِمِهِ وَ لَا انْقِلَاعَ لِشَجَرَتِهِ وَ لَا انْقِطَاعَ لِمُدَّتِهِ[۲۶]}[۲۷] اسلام همان آیینی است که پروردگار بزرگ آن را در میان ادیان برگزیده و قوانین آن را به اندازه‏ای استوار فرموده که دستاویز آن پایان ناپذیر و حلقه‏اش گسستنی نیست. اساس و بنیادش انهدام نمی‏پذیرد و ارکانش زایل و نابود نمی‏گردد. درختش هرگز از ریشه بیرون نیاید [این چنین] مدنش نیز هیچ وقت پایان نمی‌پذیرید.[۲۸]

اصول دین

نوشتار اصلی: اصول دین



از بنیادی‌ترین باورهای مسلمانان تحت عنوان اصول دین یاد می‌شود. اصول دین نزد مسلمانان سه عدد هستند[۲۹] اعتقاد به هر کدام از این اصول، باورهایی را به عنوان زیر شاخه موجب می‌شود:

  1. توحید: یعنی اعتقاد به یگانگی خداوند و اعتقاد به صفات او.
  2. نبوت : یعنی اعتقاد به ضرورت فرستادن پیامبران از سوی خداوند برای راهنمایی بشر .( و اعتقاد به پیامبری محمد).
  3. معاد : یعنی اعتقاد به وجود جهانی که بعد از فروپاشی این جهان کنونی، نمایان می‌شود و در آن جهان نیکان و بد کرداران به سزای کردار خویش می‌رسند.

در میان این اصول آنچه ریشه بقیه‌است، توحید می‌باشد، به طوری که دین شناسان مسلمان می‌کوشند تا با اثبات آن بقیه اصول و فروع را ثابت کنند[۳۰] شیعیان علاوه بر این سه اصل، به عدل و امامت نیز به عنوان اصلهای چهارم و پنجم معتقدند.

خدا

نوشتار اصلی: الله



الله نام ویژهٔ خدای یکتا در قرآن و نوشتارهای اسلامی است. با این حال فارسی‌زبانان معمولاً از واژهٔ خدا استفاده می‌کنند. به باور مسلمانان خداوند در اسلام به زبان اصلی که همان زبان عربی فصیح (زبان قرآن) است ۱۰۰۱ نام دارد که یک نام خداوند، اسم اعظم است . بیشتر اسامی خدا، در اسلام، نشان‌دهندهٔ برتری مطلق است.[۳۱].

شناخت خداوند اصلی ترین باور مسلمانان است و همین موضوع است که این دین را در میان سایر ادیان ابراهیمی متمایز ساخته . خلاصه باور مسلمانان به خدا را می‌توان در جمله‌ای از قرآن دید [۳۲] که در آن گفته می‌شود :

ِ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ‏ءٌ وَ هُوَ السَّمیعُ الْبَصیر (ترجمه: هیچ چیز همانند او نیست و او شنوا و بیناست)[42–11]

که در تفسیر آن از علی بن ابی طالب نقل شده که آن را توصیف قابل قبول خدا دانسته‌است [۳۳] و مفسرین هم به تبعیت از وی گفته‌اند  : «این جمله در حقیقت پایه اصلی شناخت تمام صفات خدا است که بدون توجه به آن به هیچیک از اوصاف پروردگار نمی‌توان پی برد» [۳۴]

شهادتین

نوشتار اصلی: شهادتین



پذیرش اسلام از سه روش امکان دارد: گفتن شهادتین، با انجام دادن کارهای ویژه مسلمانان، اسلام با پیروی از اعمال مسلمانان. [۳۵] شهادتین: «اشهد ان لا اله الا الله» و«اشهد ان محمدرسول الله»

قرآن

بخش نخست سوره نور از کتاب قرآن
نوشتار اصلی: قرآن



قرآن، کتاب مقدس مسلمان است و به زبان عربی نوشته شده‌است، که طبق مندرجات آن و باور مسلمانان توسط وحی الهی به محمد فروفرستاده شد.

به اعتقاد مسمانان «قرآن وحی نامه اعجازآمیز الهی است، که به زبان عربی واژه به واژه توسط فرشته وحی، جبرئیل امین، از جانب خداوند و از لوح محفوظ بر قلب و زبان پیامبر اسلام هم اجمالا یکباره، و هم کم‌کم در طول ۲۳ سال نازل شده‌است.»[۳۶]

این کتاب معتبرترین متن دینی نزد مسلمانان است و مسلمانان آن را «معجزه» و «سند اثبات پیامبری» محمد می‌دانند.[۳۷]

اغلب مذاهب اسلامی بر درستی متن آن اتفاق نظر دارند و اختلافات در نحوه خواندن متن، تفسیر و گاهی، ترتیب آن است. میزان این اتفاق نظر به اندازه‌ایست که شیعیان دوازده‌امامی ایران و وهابیان عربستان رسم‌الخط واحدی از قرآن را به‌کار می‌برند.[۳۸] مسلمانان روی بی‌خطابودن قرآن تاکید دارند.[۳۹] مفسرین اهل سنت بصورت تاریخی همواره معتقد بودند که آیات قرآنی که در امروزه در دست ما است دقیقاً همان چیزی است که محمد بیان کرده‌است و هیچگونه تغییری اعم از حذف یا اضافه در آن صورت نگرفته‌است.مسلمانان قرآن را کتاب مقدس دین خود می‌دانند و از آن با القابی چون «کریم» و «مجید» یاد می‌کنند. قرآن، خود را به عنوان «لوح حفاظت‌شده» («اللَوح المحفوظ»[۴۰]) می‌خواند.

تقویم و اوقات شرعی

گردش ماه، اساس تقویم اسلامی

اوقات شرعی، به زمان‌های مشخص و دقیقی از شبانه روز، گفته می‌شود که شخص دین‌دار، در آن زمان‌ها، رفتار دینی زماندار خود را انجام می‌دهد. محاسبه دقیق زمان‌های شرعی، از دیرباز، نزد منجمان، رایج بوده‌است. تقویم اسلامی، بر پایه روش عرب جاهلی پیش از اسلام استوار است.

اذان

نوشتار اصلی: اذان
محمد پس از فتح مکه بلال حبشی، یک برده سیاه آزاد شده، را مأمور کرد که بر بام کعبه اذان بگوید. بلال اولین موذن اسلام است.
اذان به شیوه کنونی اهل تسنن

اهل سنت، عقیده دارند که نخستین بار، اذان در مدینه خوانده شد و حمزه این پیشنهاد را به محمّد داد. در حالی که برخی دیگر، طبل، بوق یا زنگ را برای دعوت مردم به نماز، پیشنهاد کرده بودند. اهل سنت، همچنین بر این باور هستند که بعضی عبارات اذان، مانند «الصلوة خیر من النوم» را عمر بن خطاب افزوده‌است.[۴۱] این در حالی است که شیعیان اذان را عبادتی می‌دانند که از جانب خدا تعیین گردیده و تغییر در جملات اذان را بدعت می‌دانند اما خودشان نمازهای پنج گانه را در سه وقت خوانده و همچنین از لفظ اشهد ان علی ولی الله و اشهد ان علی حجت الله در اذان استفاده می کنند و هیچ دلیلی از پیامبر مبنی بر کاربرد این الفاظ در نماز ثابت نشده است[۴۲]. همچنین عقیده شیعه این است که محمّد پیش از هجرت، برای تمام نمازهای واجب خود، اذان می‌گفته‌است [۴۳].در ایران، اغلب اذان را در آواز بیات ترک در گوشه روح‌الارواح می‌خوانده‌اند. در مراسم تعزیه، اگر اذان گفته شود، به آواز کردی است.[۴۴]

تاریخ اسلام

نوشتار اصلی: تاریخ اسلام

محمد

نوشتار اصلی: محمد
نوشتار اصلی: خاتمیت محمد



ابوالقاسم محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب بن هاشم (‎۵۷۰ - ۶۳۲) بنیانگذار و پیامبر دین اسلام، در سن ۴۰ سالگی محسوب می‌شود.[۴۵] [۴۶] درباره زندگانی محمد، گزارش‌های فراوان و روشنی در متون تاریخی آمده‌است. ولی، مانند هر شخصیت مهم تاریخی پیش از دنیای مدرن، تمام جزئیات زندگی او مشخص نیست. از این‌روی که محمد از تأثیرگذارترین شخصیت‌های تاریخ است؛ زندگانی، اعمال و افکار او، طی قرن‌ها، بین موافقان و مخالفانش محل اختلاف و منازعه بوده‌است.[۴۷]

در جوانی، بدلیل امانتداری، او را به محمد امین، خطاب می‌کردند. گروهی از جوانان قبایل ده‌گانه مکه، درصدد برآمدند تا با ایجاد گروهی از پاسبان‌های داوطلب، اجازه ندهند تا حق ستم دیدگان توسط ستمکاران، پایمال شود. نام پیمان این نیروی داوطلب، حلف الفضول (پیمان جوانمردان) بود و محمد، از موسسان آن، به شمار می‌رفت. محمد، به این موضوع که در جوانی، در چنین نیرویی، عضویت داشته‌است، افتخار می‌کرد.[۴۸]

خدیجه نخستین کسی بود که به وی ایمان آورد و پس از وی، علی بن ابیطالب [۴۹][۵۰][۵۱][۵۲] و نیز گفته می‌شود که جعفر ابن ابوطالب، زید (تنها مسلمانی که بجز محمد، نامش در قرآن آمده‌است.)، ابوذر غفاری و ابوبکر از زمره دیگر نخستین ایمان آورندگان به اسلام هستند{مدرک معتبر}.[۵۳] محمد تا سه سال پس از بعثت، دعوت خود را آشکار نکرد. اولین گروهی که محمد آن‌ها را آشکارا به اسلام دعوت نمود، بستگان خویش، بودند.[۵۴] پس از آن، به کوه صفا رفت و تمام قریش را به اسلام دعوت نمود.[۵۵]

پس از مدتی، سران قریش تصمیم به مقابله با وی گرفتند. اولین اقدام آن‌ها گفتگو با ابوطالب بود.[۵۶][۵۷][۵۸] سران قریش پس از آنکه کمک خواستن از ابوطالب را بیهوده دیدند، تصمیم به یاری جستن از یهودیان مدینه گرفتند، ایشان، سه سؤال را برای پرسش از محمد، مطرح کردند و گفتند اگر وی، پاسخ را بداند، در پیامبری او شکی نیست، محمد، درست زمانی که سران قریش احساس پیروزی می‌کردند، پاسخ آن پرسشها را داد.[۵۹][۶۰]

گاهشمار زندگی محمد در مدینه
رویدادهای مهم در دوران زندگی محمد در مدینه
۶۱۸ جنگ داخلی مدینه
۶۲۲ هجرت
۶۲۲ معراج
۶۲۴ غزوه بدر: شکست اهل مکه از مسلمانان
۶۲۴ شکست بنی‌قینقاع
۶۲۵ غزوه احد: شکست مسلمانان از اهل مکه
۶۲۵ شکست بنی‌نضیر
۶۲۷ غزوه احزاب
۶۲۷ شکست بنی‌قریظه
۶۲۸ صلح حدیبیه
۶۲۸ دسترسی به کعبه
۶۲۸ غزوه خیبر
۶۲۹ نخستین سفر حج
۶۲۹ غزوه مؤته
۶۳۰ فتح مکه
۶۳۰ غزوه حنین
۶۳۰ غزوه طائف
۶۳۱ تسلط بر بیشتر شبه‌جزیره عربستان
۶۳۲ جنگ با مسیحیان تبوک
۶۳۲ حجةالوداع
۶۳۲ درگذشت

بر پایهٔ روایت‌های اسلامی، قریش، برای کشتن محمد، نقشه‌ای را طرح کردند. محمد، به کمک علی، ایشان را گمراه کرد و به همراه ابوبکر، از مکه بیرون رفت.[۶۱] به این سان، در سال ۶۲۲ میلادی (برابر با سال سیزدهم پس از آغاز دعوت خود)، وی به مدینه که آبادی ِبزرگی بود، هجرت کرد و همراهان وی که با او، از مکه به مدینه مهاجرت کردند، به مهاجران شهرت یافتند و مردم یثرب که پیامبر و مهاجران را یاری رسانده بودند، انصار نامیده شدند. این هجرت، مبدا تقویم اسلامی شد.[۶۲]

به نوشته محمود طالقانی، مسلمانان معتقد به ذکر مشخصات محمد، پیامبر اسلام، در کتب پیش از خود، هستند. در حالی که یهودیان و مسیحیان، چنین موضوعی را نمی‌پذیرند. وی، سبب هجرت اقوامی از یهودیان را به سرزمین حجاز و سکونت در دهکدهٔ گمنام و بی نام و نشان یثرب را ناشی از همین پیش‌بینی‌ها و پیش‌گویی‌ها می‌داند.[۶۳]

محمد در حجةالوداع، اضافه کردن ماه‌های اضافی را ممنوع می‌کند. (نتیجه اینکه هر سال، فقط ۱۲ ماه، خواهد داشت). نگاره‌ای از نسخه رونوشت عثمانی از کتاب «آثار الباقیه» (نگارنده: ابوریحان بیرونی) متعلق به قرن ۱۷ میلادی.

محمد چند ماه پس از حجة الوداع، مریض شد و چند روزی، از سردرد و ضعف رنج برد.[۶۴] در روز دوشنبه‌ای که محمد سخت بیمار بود (که در همان روز هم درگذشت) و نمی‌توانست از خانه بیرون رود، ابوبکر با مسلمانان نماز خواند.[۶۵] محمد سرانجام در روز دوشنبه ۲۸ صفر[۶۶] برابر با ۸ ژوئن ۶۳۲، در ۶۳ سالگی درگذشت.[۶۴][۶۷] پس از درگذشت محمد، ابوبکر، وارد مسجد شد و آیه‌ای از قرآن را با این مضمون خواند:«محمد نیست مگر فرستاده‌ای که پیش از او فرستادگان آمده و رفتند؛ پس آیا اگر او بمیرد و یا کشته شود به سوی گذشتگانتان بازخواهید گشت؟ و هر کس بازگردد به خدا آسیبی نمی‌زند و خدا سپاس‌گزاران را پاداش می‌دهد. سپس گفت:

« ای مردم، هر کس محمد را می‌پرستد، پس بداند همانا محمد مرده‌است و هر کس خدای محمّد را می‌پرستد، بداند که او زنده‌ای است که هرگز نمی‌میرد.[۶۴][۶۸]  »

او را در خانه عایشه، دفن کردند. مسجدی که بعدها به محل دفنش افزوده شد، به زیارتگاه مسلمانان تبدیل شد.[۶۹]»[آل‌عمران ۱۴۴]

در قرون وسطی، محمد در تصور عمومی غربیان بت یا خدایی پنداشته می‌شد که توسط مسلمانان پرستیده می‌شود. پس از اصلاحات پروتستانی، تصور غرب، از محمد تغییر کرد و در نگاه عمومی آنان، به شخصی متقلب، مکار و خودخواه تبدیل شد.[۷۰]

خلفای راشدین

نوشتار اصلی: خلفای راشدین
گستره قلمروی اسلامی      در زمان محمد (۶۲۲–۶۳۲)      در زمان خلفای راشدین (۶۳۲–۶۶۱)      در زمان بنی‌امیه (۶۶۱–۷۵۰)

ابوبکر، از صحابه [۷۱] و دوستان محمد، [۷۲][۷۳][۷۴] برای نخستین بار، لقب «صدیق» را از او دریافت کرد.[۷۳] او، هنگامی که اسلام را پذیرفت، حدود ۴۰ سال سن داشت.[۷۵] پس از درگذشت محمد، اتحاد میان مهاجران، به خصوص زمینه‌سازی عمر و ابوعبیده بن جراح، کار را برای تصدی مقام خلافت توسط ابوبکر، هموار کرد. هر چند منذر بن ارقم در دفاع از علی بن ابیطالب سخن راند، ولی عدم حضور بنی هاشم باعث شد تا سرانجام، در حالی که علی بن ابیطالب، به تغسیل و تدفین ایشان مشغول بود[۷۶] اهل سقیفه کار را تمام کرده و از هر عملی که موجب سستی پایه‌های بیعت با ابوبکر شود، جلوگیری کنند.[۷۷]

عمر بن خطاب (به عربی: ابو حفص عمر بن الخطاب بن نفیل بن عبد العزی)، از قدرتمندترین خلفای راشدین و از بزرگترین فرمانروایان مسلمان در طول تاریخ اسلام می‌باشد[۷۸] که تحت فرمان او، سرزمین بین‌النهرین و سوریه را فتح شده و استیلای بر پارس و مصر آغاز شد.[۷۹][۸۰][۸۱] عمر پس از ابوبکر در سال ۶۳۴ میلادی، به خلافت رسید و نخستین کسی بود که لقب «امیرالمومنین» را برای خود برگزید.[۸۲][۸۳] وی، در سال هفتم پس از مرگ محمد، با ام کلثوم دختر علی ابن ابی طالب ازدواج کرد.[۸۴].[۸۵] عمر بن خطاب، در طول ده سال خلافت خود، زندگی اقتصادی ساده‌ای داشت و از تجمل گرایی سخت متنفر بود. بارها کارگزاران خود را به دلیل تجمل گرایی برکنار، توبیخ یا جریمه کرد . از جمله خصوصیات عمر بن خطاب سختگیری او در مورد غیر عرب بود؛ به عنوان مثال چنانچه در منابع اهل سنت ذکر شده‌است وی دستور داده بود که سهم بیت المال غیر عرب‌ها برابر سهم بردگانِ عرب باشد [۸۶] و نیز اگر مرد عرب از عجم زن گرفت و بچه‌ای از این ازدواج به دنیا آمد، چنانچه آن بچه در بلاد عرب به دنیا بیاید از پدرش ارث می‌برد و اگر در سرزمین غیر عرب به دنیا بیاید از پدرش ارث نمی‌برد [۸۷] ویا از ورود غیر عرب‌ها به پایتخت حکومت اسلامی که شعار برابری نژادها را داشت [۸۸][۸۹] منع کرد [۹۰]. او توسط یک ایرانی به نام پیروز نهاوندی کشته شود.[۹۱] عمر، در اخرین روزهای عمر خود، شش تن از صحابه را مامور نمود تا در مدت سه روز خلیفه سوم را تعیین کنند. این شش تن، عبارت بودند از: علی بن ابیطالب، عثمان بن عفان، عبدالرحمن بن عوف، زبیر بن عوام، طلحة بن عبید اللّه و سعد بن ابی‌وقاص. عمر چنین دستور داد که:«اگر چهار نفر نظری دادند و دو نفر مخالف شدند، آن دو نفر را گردن بزن و اگر سه نفر توافق کردند و سه نفر مخالفت نمودند، سه نفری که عبد الرحمان در میان ایشان نیست، گردن بزن، و اگر سه روز گذشت و بر کسی توافق حاصل نکردند، همه ایشان را گردن بزن».[۹۲] در این سه روز مذاکرات زیادی انجام شد و نتیجه بین علی وعثمان مردّد شد. سرانجام، عبدالرحمن، عثمان را انتخاب کرد و عثمان، به خلافت رسید.[۹۳]

بخشش فراوان عثمان از بیت المال به خویشاوندانش [۹۴] که پیشاپیش توسط خلیفهٔ دوم پیش بینی شده بود، [۹۵][۹۶] و مال اندوزی او، [۹۷][۹۸] از علل طغیان مردم علیه او به شمار می‌رود. علاوه بر این دلایل، علی بن ابیطالب، بی تابی مردم در برافکندن عثمان از خلافت را دلیل دیگری بر قتل عثمان می‌داند.[۹۹] پس از کشته شدن عثمان به دست شورشیانی از مصر و کوفه و بصره، نظرها بر علی و طلحه بود. در این میان اهالی مصر متمایل به طلحه بودند و انصار، بصریان و کوفیان تمایل بر خلافت علی داشتند.

سرانجام، ابوالحسن علی ابن ابی طالب در ۱۹ ذیحجه سال ۳۵ برابر ۱۸ ژوئن ۶۵۶، به خلافت برگزیده شد.[۱۰۰]

علی علاوه بر اینکه در مسائل شرعی (به‌خاطر وقوف بسیار زیاد او بر قرآن و سنت)[۱۰۱] و در فقه، تفسیر، سیاست، محل رجوع مسلمین (به خصوص خلیفه دوم) بود [۱۰۲][۱۰۳][۱۰۴][۱۰۵] در سخنوری و ادبیات نیز چیره بود. مرتضی مطهری به نقل از محمد عبده سخن او را شیواترین سخن پس از قرآن می‌داند.[۱۰۶][۱۰۷] به طوری که وابستگان بنی امیه، گفتارش را از حفظ می‌کردند، تا بیانشان شیوا شود. بخشی از گفتارها و نوشتارهای وی در کتابی به نام نهج البلاغه جمع آوری شد. به گفتهٔ اروینگ، علی، شخصی دلیر، سخنور و بخشنده بود.[۱۰۸]

خلفای اموی، عباسی و فاطمی



پس از صلح حسن و معاویه، حکومت به بنی امیه و سپس به بنی عباس رسید. عبدالرحمان سوم و جانشینانش در آندلس، فاطمیان، حفصیان و مرینیان نیز خود را جانشین محمد می‌دانستند. سلاطین عثمانی هیچ‌گاه رسماً خلیفه نبودند. تنها عبدالمجید دوم از ۱۹۲۲ تا ۱۹۴۴ خود را خلیفه تمامی مسلمانان خواند.[۱۰۹]

مذاهب اسلامی

نقشه پراکندگی مذهبی در میان کشورهای اسلامی
مذاهب اسلامی در یک نگاه

مسلمانان به دو مذهب عمده شیعه و سنی بخش می‌شوند. هر یک از این دو فرقه انشعاباتی دارند. برای نمونه صوفی‌گری در میان شیعه و سنی وجود دارد.

اهل سنت

نقشه پراکندگی اهل سنت در کشورهای اسلامی
نوشتار اصلی: سنی



اهل سنت بر این باورند محمد، پیامبر اسلام، پس از خود جانشینی تعیین نکرد و پس از فوت محمد مسلمانان آن زمان بر اساس شورا یک تن را به عنوان خلیفه مسلمین انتخاب کرده‌اند. در آغاز در سقیفهٔ بنی ساعده، ابوبکر را که از صحابه (یاران) و نزدیکان محمد بود و در میان مسلمانان محبوبیت و اعتبار زیادی داشت، برای خلافت پس از محمد بر جامعه نوبنیاد مسلمانان انتخاب کردند. سنیان به چهار مکتب فقهی عمده که عبارتند از: حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی تقسیم می‌گردند.

شیعه

حسین امام سوم شیعیان در کربلا
نوشتار اصلی: شیعه



شیعیان بر این باورند که امام و جانشین پیامبر اسلام از راه نص شرعی تعیین می‌شود و امامت علی، نخستین امام شیعیان و دیگر امامان شیعه نیز از راه نص شرعی ثابت شده‌است.[۱۱۰] اصول دین در تشیّع پنج‌گانه‌است و علاوه بر سه اصل دین توحید، نبوت و معاد، به دو اصل دیگر یعنی عدل و امامت نیز باور دارند:

  • عدل:یعنی اعتقاد به عدالت خدا
  • امامت:یعنی اعتقاد به ضرورت فرستادن امامان از سوی خدا برای راهنمایی بشر .

مهم‌ترین مذاهب شیعه، عبارتند از دوازده‌امامی، اسماعیلیه، زیدیه، کیسانیه، واقفیه و فطحیه.

دیگر فرقه‌های اسلامی

نوشتار اصلی: خوارج
نوشتار اصلی: تصوف

اسلام در جهان

پیامبر اسلام در زمانی که در مدینه بود، برای سران امپراتوری‌های مختلف نامه نگاری کرد و آنها را به اسلام دعوت نمود. یکی از این نامه‌ها خطاب به خسرو پرویز شاه ایران بود. پس از درگذشت محمد، مسلمانان در زمان خلیفه دوم به فرمان عمر، به ایران حمله کردند. و طی تقریباً ۱۰ سال ایران جز نواحی گیلان و مازندران گشوده شد.

اسلام به سرزمین‌هایی با زبان و فرهنگ متفاوت پا گذاشت. مردمان این سرزمین‌ها که ندای برابری و بالندگی اسلام آنان را جذب کرده بود، برای فهم بیش‌تر کلام خدا به فراگیری زبان عربی پرداختند. به این ترتیب، برای نخستین‌بار یک زبان بین‌المللی در گسترهٔ وسیعی از جهان رایج شد که به گسترش دانش کمک زیادی کرد. زبان مشترک باعث شد که هیچ دانشمندی در سرزمین‌های اسلامی، احساس غربت نکند و برای دانش‌اندوزی به شهرهای مختلف سفر کند. نگارش کتاب به زبان عربی باعث شد هر دانشمندی از دستاوردهای علمی دانشمندان دیگر آگاه شود و ارتباط علمی، که برای پیشرفت دانش اهمیت زیادی دارد، امکان پذیر شود. ترجمهٔ آثار علمی تمدن‌های پیشین به عربی باعث شد که برای نخستین بار بخش عمده‌ای از دستاوردهای علمی و فرهنگی بشر تا آن زمان، کنار هم قرار گیرد.[۱۱۱]



جدول کشورهای اسلامی بر اساس جمعیت[۱۱۲]

رتبه کشور جمعیت نسبت جمعیت مسلمان‌ها مذهب فرقه
۱ Flag of Indonesia.svg اندونزی ۲۲۸٬۵۸۲٬۰۰۰ ۸۶٫۱٪[۱۱۳] سنی شافعی
۲ Flag of Pakistan.svg پاکستان ۱۷۲٬۸۰۰٬۰۰۰[۱۱۴] ۹۷٪[۱۱۵] سنی/شیعه حنفی/جعفری
۳ Flag of Bangladesh.svg بنگلادش ۱۶۲٬۲۲۱٬۰۰۰[۱۱۶] ۸۹٪[۱۱۷] سنی حنفی
۴ Flag of Nigeria.svg نیجریه ۱۵۴٬۲۷۹٬۰۰۰[۱۱۸] ۵۰٪[۱۱۹] سنی مالکی
۵ Flag of Egypt.svg مصر ۷۷٬۱۰۰٬۰۰۰[۱۲۰] ۹۰٪[۱۲۱] سنی شافعی
۶ Flag of Turkey.svg ترکیه ۷۱٬۵۱۷٬۱۰۰[۱۲۲] ۹۹٫۸٪[۱۲۳] سنی حنفی
۷ Flag of Iran.svg ایران ۷3٬۴۹۵٬۷۸۲[۱۲۴] 98٪[۱۲۵] شیعه/سنی جعفری/حنفی
۸ Flag of Sudan.svg سودان ۳۹٬۳۷۹٬۳۵۸ ۷۰٪[۱۲۶] سنی مالکی
۹ Flag of Algeria.svg الجزایر ۳۳٬۷۶۹٬۶۶۹[۱۲۷] ۹۹٪[۱۲۸] سنی مالکی
۱۰ Flag of Afghanistan.svg افغانستان ۳۲٬۷۳۸٬۳۷۶[۱۲۹] ۹۹٪[۱۳۰] شیعه/سنی جعفری/حنفی
۱۱ Flag of Morocco.svg مراکش ۳۳٬۷۲۳٬۴۱۸ ۹۹٪[۱۳۱] سنی مالکی
۱۲ Flag of Iraq.svg عراق ۳۱٬۲۳۴٬۰۰۰[۱۳۲] ۹۷٪[۱۳۳] شیعه/سنی جعفری/حنفی
۱۳ Flag of Malaysia.svg مالزی ۲۷٬۷۳۰٬۰۰۰[۱۳۴] ۶۰٫۴٪[۱۳۵] سنی شافعی
۱۴ Flag of Saudi Arabia.svg عربستان سعودی ۲۷٬۶۰۱٬۰۳۸[۱۳۶] ۱۰۰٪[۱][۱۳۷] سنی حنبلی
۱۵ Flag of Uzbekistan.svg ازبکستان ۲۷٬۳۷۲٬۰۰۰ ۸۸٪[۱۳۸] سنی الحنفی

اسلام و دیگراندیشه‌ها

مسلمانان بر این باورند که خدا پیام خود را از راه وحی بر محمد و پیامبران دیگر از جمله آدم، نوح، ابراهیم، موسی و عیسی فروفرستاد.

در واقع مسلمانان معتقدند که دین خدا در اصل از آدم تا محمد یکی است و این اصول در قرآن گردآمده‌اند. متون اسلامی این‌گونه بیان می‌کنند که یهودیت و مسیحیت مشتقاتی از تعالیم ابراهیم بوده و در نتیجه از دین‌های ابراهیمی به شمار می‌آیند. قرآن، از یهودیان و مسیحیان (و دیگر معتقدان به ادیان با منشأ الهی ) به صورت «اهل کتاب» یاد می‌کند.[۱۳۹]

منتقدان

علی دشتی در کتاب «۲۳ سال» عقاید پایه مسلمانان را مورد انتقاد قرار داد که قرآن از سوی خدا فرستاده نشده و تنها سخنان محمد و از روی وجدان پاک سیرت وی بوده‌است و قرآن چیز تازه‌ای برای ارائه نداشته بلکه تنها افکار و عقاید دیگر را به شکل خودش گردآوری کرده و با سخنان شخصی محمد خود را مدعی کلام‌خدابودن دانسته‌است.[۱۴۰] البته پاسخ های فراوانی برای این کتاب توسط محققان و دانشمندان علوم اسلامی داده شده است.

شجاع‌الدین شفا هم در کتاب‌های «تولدی دیگر» و «پس از ۱۴۰۰ سال» ادیان سامی و دین اسلام را نقد کرده‌است.احمد کسروی هم از منتقدان اسلام است.[۱۴۱]

نگارخانه

نگاهی به اسلام

جستارهای وابسته

پانویس

  1. قرآن کریم . سوره الرعد:الآیة:۱۶ (قُلِ اللَّهُ خَالِقُ کُلِّ شَیْ‌ءٍ وَ هُوَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ)
  2. قرآن کریم . سوره ص، الآیة:۶۵ ( قُلْ إِنَّمَا أَنَا مُنْذِرٌ وَ مَا مِنْ إِلٰهٍ إِلاَّ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ )
  3. قرآن کریم سوره الحج آیه ۷۸( وَ مَا جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِیکُمْ إِبْرَاهِیمَ هُوَ سَمَّاکُمُ الْمُسْلِمِینَ مِنْ قَبْلُ وَ فِی هٰذَا لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ وَ تَکُونُوا شُهَدَاءَ عَلَی النَّاسِ فَأَقِیمُوا الصَّلاَةَ وَ آتُوا الزَّکَاةَ وَ اعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاَکُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلَی وَ نِعْمَ النَّصِیرُ)
  4. سایت موسسه گفتگوی ادیان
  5. دایرةالمعارف اسلام، مقالهٔ ایمان
  6. دین‌های بزرگ جهان – به ترتیب شمار پیروان. بازدید در ۷ اوت ۲۰۰۹.
  7. قرآن سوره احزاب آیه ۴۰ «ما کانَ مُحَمَّدٌ أَبا أَحَدٍ مِنْ رِجالِکُمْ وَ لکِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَ خاتَمَ النَّبِیِّین» ترجمه :«محمّد پدر هیچ یک از مردان شما نبوده و نیست ولی رسول خدا و ختم ‏کننده و آخرین پیامبران است» آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی
  8. قمّی، شیخ صدوق، محمّد بن علی بن بابویه .من لا یحضره الفقیه .جلد ۴ صفحه ۳۳۴
  9. انیس ابراهیم.معجم الوسیط؛ مدخل= سَلِمَ. مجمع اللغة العربیة .مصر 1998 میلادی صفحهٔ اختصاصی : المعجم الوسیط
  10. لسان العرب؛ مدخل= سلم
  11. معجم الوسیط؛ مدخل = اَسلَمَ
  12. تاج العروس من جواهر القاموس؛ مدخل = سلم. دار احیاء التراث العرب بیروت، لبنان .1986 صفحه اختصاصی تاج العروس
  13. بررسی مفهوم «اسلام» در قرآن در آخرین شماره از دوماه‌نامه «اخبار ادیان»، ایکنا، خبرگزاری قرآنی ایران
  14. مرتضی مطهری، آشنایی با علوم اسلامی (جلد دوم)، انتشارات صدرا ۱۳۷۳، ص ۱۵و۱۶
  15. هادوی تهرانی، مهدی - مبانی کلامی اجتهاد، ص 388، انتشارات خانه خرد، چاپ سوم 1385،
  16. قرآن کریم - اسراء:9
  17. صادقی تهرانی، محمد - تفسیر ترجمان فرقان - اسراء:9 - انتشارات شکرانه - چاپ 1388
  18. قرآن کریم - انعام:161
  19. صادقی تهرانی، محمد - ترجمان وحی - انعام:161 - انتشارات شکرانه - چاپ اول 1385
  20. قرآن کریم - بینه:5
  21. صادقی تهرانی، محمد - ترجمان وحی - بینه:5 - انتشارات شکرانه - چاپ اول 1385
  22. قرآن کریم - آل‌عمران:85
  23. صادقی تهرانی، محمد - ترجمان وحی - آل عمران:85 - انتشارات شکرانه - چاپ اول 1385
  24. قرآن کریم - مائده:3
  25. صادقی تهرانی، محمد - ترجمان وحی - مائده:3 - انتشارات شکرانه - چاپ اول 1385
  26. نهج البلاغه - تنظیم سید رضی
  27. صادقی تهرانی، محمد - بشارات عهدین - ص 59-60 - چاپ 1390
  28. محمد صادقی تهرانی - بشارات عهدین - انتشارات شکرانه - چاپ 1390
  29. علامه طباطبایی. تعالیم اسلام صفحه ۵۱
  30. خرازی، محسن1430 هجری قمری
  31. هادی، سبزواری معروف به ملا هادی سبزواری . شرح الاسماء الحسنی ( شرح دعای جوشن کبیر .مقدمه صفحه ۲۳ صفحه اختصاصی
  32. مکارم شیرازی ناصر. تفسیر نمونه ج ۲۰ص ۳۶۶
  33. قمی، محمد بن محمدرضا. تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب .سازمان چاپ وانتشارات وزارت ارشاد اسلامی . تهران . ۱۳۶۸ ج۸ ص ۳۵۳ ( عن علیّ- علیه السّلام- یقول فیه- و قد سأله رجل عمّا اشتبه علیه من الآیات فی هذه الآیة-:ِ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ‏ءٌ وَ هُوَ السَّمیعُ الْبَصیر (ترجمه: هیچ چیز همانند او نیست و او شنوا و بیناست)[42–11]
    لا یحیط الخلائق باللّه- عزّ و جلّ- علما، [إذ هو] - تبارک و تعالی- جعل علی أبصار القلوب الغطاء، فلا فهم یناله بالکیف، و لا قلب یثبته بالحدود. فلا تصفه إلّا کما وصف نفسه. لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ‏ءٌ
  34. مکارم شیرازی ناصر. تفسیر نمونه ج ۲۰ ص ۳۶۶
  35. انصاری، محمدعلی . جلد ۳ صفحه ۲۵۸
  36. خرمشاهی، بهاءالدین. قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه نامه از بهاءالدین خرمشاهی. ناشرجامی و نیلوفر، ص ۶۵۲
  37. Peters, Francis E.. The Monotheists: Jews, Christians, and Muslims in Conflict and Competition. Princeton University Press، 2003. pp. 12-13. ISBN 0-691-12373-X.  [ارجاع دست دوم از ویکی‌پدیای انگلیسی]
  38. قرآن کریم چاپ سازمان اوقاف و امور خیریه آخرین برگ. همچنین قرآن کریم. چاپ مدینه صفحه (أ) از خاتمه
  39. قرآن کریم . سوره فصلت آیه 42 : ( لاَ یَأْتِیهِ الْبَاطِلُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ لاَ مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِیلٌ مِنْ حَکِیمٍ حَمِیدٍ ) ترجمه انصاری :(باطل از هیچ سمت و سو در آن راه نمی‏یابد از [سوی‏] فرزانه ستوده فروفرستاده شده‌است).
  40. ﴿فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ﴾
  41. چنانچه ابن حزم ظاهری، و امام مالک و قرطبی تصریح دارند. 1 ـ امام مالک می‌گوید: «اِن المؤذن جاء الی عمربن الخطاب یؤذنه لصلاة الصبح فوجده نائماً فقال: الصلاة خیر من النوم فأمره أن یجعلها فی نداء الصبح».. الموطّا 1: 72 هنگامیکه مؤذن نزد عمر آمد تا فرا رسیدن وقت نماز صبح را به او اعلام کند عمر را دید که به خواب فرو رفته فریاد برآورد: «الصلاة خیر من النوم»، پس عمر به او دستور داد تا از این پس این عبارت را در اذان صبح قرار دهند. 2 ـ ابن حزم می‌گوید: «الصلاة خیر من النوم، ولا نقول بهذا ایضا لأنه لم یأت عن رسول اللّه ـ صلی الله علیه و آله سلّم ـ ».المحلی ج 3:ص 161
  42. عاملی، شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (المحشّٰی - کلانتر)، 10 جلد، کتابفروشی داوری، قم - ایران، اول، 1410 ه‍ ق
  43. شرح رساله آیت آلله سیدمحمدجوادغروی علیاری بر رساله توضیح المسائل آیت‌الله بروجردی، نشر نگارش،
  44. ستایشگر، ۶۸
  45. آلفونس دو لامارتین (۱۸۵۴)، Historie de la Turquie, Paris, p. ۲۸۰:
    « «Philosophe, orateur, apôtre, législateur, guerrier, conquérant d'idées, restaurateur de dogmes, d'un culte sans images, fondateur de vingt empires terrestres et d'un empire spirituel, voilà Mahomet!»  »
  46. مرکز تعلیمات اسلامی واشنگتن - بعثت پیغمبر
  47. http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF
  48. شریعتی (۱۳۴۷)، ص ۱۴۲
  49. مستدرک حاکم جلد ۳ صفحه ۱۳۶( قال رسول الله :اولکم ورودا علی الحوض اولکم اسلاما علی بن ابی طالب)
  50. تاریخ بغداد جلد ۲ صفحه ۸۱
  51. مسند احمد جلد ۵ صفحه۲۶ ( قال رسول الله :إنه لأول اصحابی إسلاما او اقدم امتی سلما)
  52. علامه امینی الغدیر جلد۳ صفحه۲۲۰
  53. مرکز تعلیمات اسلامی واشنگتن - پس از بعثت پیغمبر
  54. رجوع کنید به شأن نزول ذیل قرآن کریم سوره شعراء آیه ۲۱۴
  55. دعوت اشکارا محمد از بنی‌هاشم و قریش
  56. عکس‌العمل قریش نسبت به دعوت پیغمبر
  57. تاریخ یعقوبی - جلد ۱ ص ۱۴
  58. کامل ابن اثیر - جلد ۲ ص ۴۲
  59. یاری جُستن قریش از عالمان یهودی
  60. آیه ۲۳ سوره کهف در همین هنگام نازل شد و محتوای این آیه پیغمبر را به توکل دائمی به خداوند امر می‌کند.
  61. Momen (1987), p. 5
  62. طالقانی، ص ۲۳۳
  63. ۶۴٫۰ ۶۴٫۱ ۶۴٫۲ Lewis (April 7, 2008), The Last Prophet
    • Wilferd Madelung (1998), pp. 24–27
    • Ṭabarī, Ismail K. Poonawala, (1990), p. 179
    • شیخ مفید، ارشاد، ج ۱، ص ۱۸۹
    • إربلی، کشف الغمّة، ص ۱۴
    • تاریخ طبری، ج ۳، ص ۲۰۰.
  64. ابن هشام، ج۲، ص ۶۵۶؛ طبری، ج ۳، ص ۲۰۰
  65. Encyclopedia Americana, 2006, p. 604
  66. Lewis (2002) p. 45
  67. Detailed Life of Abu Bakr as-Siddiq
  68. ابوبکر (دانشگاه پرینستون)
  69. ۷۳٫۰ ۷۳٫۱ Abu Bakr's life
  70. Naqshbandi-Haqqani Sufi Order biography of Abu Bakr as-Siddiq
  71. تاریخ طبری(عربی)، ج۱، ص ۵۴۰ http://islamport.com/w/tkh/Web/2893/531.htm
  72. ابن اثیر، اسدالغابه، ج۱، ص۳۴
  73. دانش کیا، محمد حسین.جمال کعبه، ص۳۰و۳۱
  74. Ahmed, Nazeer. Islam in Global History: From the Death of Prophet Muhammad to the First World War. American Institute of Islamic History and Cul, 2001. ص 34. ISBN 0-7388-5963-X. 
  75. ʿUmar I. (2009). In Encyclopædia Britannica. Retrieved February 11, 2009, from Encyclopædia Britannica Online
  76. ، «Umar I,» Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia 2008 http://encarta.msn.com © 1997-2008 Microsoft Corporation. All Rights Reserved.
  77. (تاریخ خلفا، سیوطی، به نقل از العسکری)
  78. عمر اول، دانشنامه بریتانیکا
  79. تاریخ طبری، ج5 ص 2044
  80. تاریخ الفی - احمد بن نصر الله تتوی، آصف خان قزوینی
  81. تاریخ کامل، ابن اثیر، ص ۱۵۶۴
  82. کتاب اموال ابی عبید در دادن سهم بیت المال به عجم بقدر غلامان عرب .
  83. الموطأ مالک ج ۲ ص ۵۲۰
  84. سوره حجرات آیه 11
  85. تحف العقول، ص ۳۴. قال رسول الله : ایها الناس ان ربکم واحد و ان اباکم واحد کلکم لآدم و آدم من تراب.ان اکرمکم عندالله اتقیکم و لیس لعربی علی عجمی فضل الا بالتقوی
  86. تاریخ الخلفاء، ص ۱۳۳.
  87. عمر اول، دانشنامه انکارتا
  88. ترجمه تاریخ یعقوبی، ج ۲، ص ۵۰ و نیز بنگرید به: التنبیه و الاشراف، ص ۲۶۷
  89. ترجمه تاریخ یعقوبی، ج ۲، ص ۵۳
  90. شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج۱، ص۱۹۸ به بعد؛ چندین روایت تاریخی در این منبع موجود است
  91. تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۵۸
  92. شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج۱، ص۱۸۵
  93. مسعودی، مروج الذهب، ج۲، ص۳۴۲
  94. منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه، خویی، ج۱۶، ص۲۰۳
  95. نهج البلاغه، خطبهٔ ۳۰
  96. Wilferd Madelung. The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate. Cambridge University Press، ۱۹۹۷. ۱۴۲-۱۴۰. 
  97. L. VECCIA VAGLIERI. Encyclopedia of Islam. 1. Brill، p. 382. «... he was asked foe advice on legal matters in view of his excellent knowledge of the Kur'an and the Sunna».
  98. این مساله در بسیاری از منابع اهل سنت آمده‌است برای نمونه :تاویل مختلف الحدیث، ابن قتیبه، ص 152
  99. شرح مقاصد، تفتازانی، ج 2، ص 294
  100. شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج 1، ص 18و ج 12، ص 179
  101. حاوی الکبیر، ماوردی شافعی، ج 12، ص 115 و ج 13، ص 213
  102. شرح نهج البلاغه شیخ محمد عبده
  103. مطهری، مرتضی .سیری در نهج البلاغه جلد ۱۶ مجموعه آثار. شاهکاری ها
  104. Washington Irving. Mahomet and His Successors. READ BOOKS, 2007. Vol. 10 Chapter XX.VII p. 393. ISBN 978-1-4086-2646-7. 
  105. Donzel (1994), p. 60
  106. قرآن کریم .سوره مائده آیه 55 (إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَ هُمْ رَاکِعُونَ به ضمیمه حدیث مشهور غدیر که می‌توان آن را در منابع زیر جست :
    • مسند احمد بن حنبل، ج5/501، حدیث شماره 18838، چاپ دار احیاء التّراث العربی، بیروت ـ 1414 هـ.ق.
    • فضائل الصّحابة، ص15، حدیث شماره 45 ـ چاپ دار الکتب العلمیّة ـ بیروت، خصائص امیرالمؤمنین علیه السّلام، ص96، حدیث 79 ـ چاپ مکتبة المعلاّ، کویت ـ 1406 هـ.ق
  107. جزیره دانش - دانش‌نامه- - تمدن اسلامی
  108. ویکی‌پدیاعربی CIA World Factbook
  109. "Indonesia: International Religious Freedom Report ۲۰۰۷". Indonesia Census ۲۰۰۰ - CIA World Factbook. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html#People. Retrieved ۳۱ October ۲۰۰۸. .
  110. Population Reference Bureau: ۲۰۰۸ Data Sheet
  111. "Population by religion" (PDF). Population Census Organization, Government of Pakistan. http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_religion.pdf. Retrieved ۱۳ February ۲۰۰۸. 
  112. UN Estimate
  113. UN Estimate
  114. The World Fact Book: Nigeria
  115. CIA World Factbook – Nigeria.
  116. Central Agency for Population Mobilisation and Statistics - Population Clock (July 2008)
  117. CIA Factbook -Egypt.
  118. Population Register System (۲۰۰۸ census). Results announced on January 20, 2008.
  119. CIA World Factbook – Turkey.
  120. Statistical Center of IRAN
  121. CIA World Factbook – Iran.
  122. CIA World Factbook – Sudan.
  123. CIA World Factbook Algeria
  124. Bureau of Near Eastern Affairs – Background Note: Algeria.
  125. "CIA World Factbook - Afghanistan". https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/af.html. Retrieved ۵ June ۲۰۰۸. 
  126. Bureau of South and Central Asian Affairs – Background Note: Afghanistan.
  127. CIA World Factbook – Morocco.
  128. "CIA World Factbook - Iraq". April ۱۵, ۲۰۰۷. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html. Retrieved ۱ May ۲۰۰۸. 
  129. CIA World Factbook – Iraq.
  130. "Population (Updated 5 September 2008)". Department of Statistics Malaysia. ۵ September ۲۰۰۸. http://www.statistics.gov.my/eng/index.php?option=com_content&view=article&id=50:population&catid=38:kaystats&Itemid=11. Retrieved ۲۰ September ۲۰۰۸. 
  131. Department of Statistics Malaysia.
  132. CIA - The World Factbook - Saudi Arabia
  133. International Religious Freedom Report ۲۰۰۷ – Saudi Arabia.
  134. CIA World Factbook – Uzbekistan.
  135. سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۰۴ و ۳۰ مورد دیگر از ذکر عبارت «اهل کتاب» در قرآن
  136. ر.ک. کتاب «بیست و سه سال»، از کتاب‌های ممنوعه در ایران
  137. ر.ک. به کتاب‌های «ورجاوند بنیاد» و «پندارها»، نوشته احمد کسروی

فهرست گزیدهٔ منابع

  • قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه نامه از بهاءالدین خرمشاهی. ناشرجامی و نیلوفر.
  • قمّی، شیخ صدوق، محمّد بن علی بن بابویه .من لا یحضره الفقیه .
  • لسان العرب.
  • تاج العروس من جواهر القاموس؛ دار احیاء التراث العرب بیروت، لبنان .
  • بررسی مفهوم «اسلام» در قرآن در آخرین شماره از دوماه‌نامه «اخبار ادیان»، ایکنا، خبرگزاری قرآنی ایران
  • مرتضی مطهری، آشنایی با علوم اسلامی، انتشارات صدرا ۱۳۷۳
  • هادی، سبزواری معروف به ملا هادی سبزواری . شرح الاسماء الحسنی (شرح دعای جوشن کبیر).
  • امام مالک . الموطّا
  • المحلی
  • عاملی، شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (المحشّٰی - کلانتر)، 10 جلد، کتابفروشی داوری، قم - ایران، اول، 1410 ه‍ ق
  • مستدرک حاکم.
  • مسند احمد.
  • جمال کعبه، محمدحسین دانش کیا.
  • تاریخ خلفا، سیوطی، به نقل از العسکری
  • شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید.
  • مسعودی، مروج الذهب.
  • منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه، خویی.
  • شرح مقاصد، تفتازانی .
  • حاوی الکبیر، ماوردی شافعی .
  • فضائل الصّحابة، چاپ دار الکتب العلمیّة ـ بیروت، ، ـ چاپ مکتبة المعلاّ، کویت ـ 1406 هـ.ق
  • جامعة علوم القرآن پایگاه تخصصی علوم قرآنی
  • مطهری، مرتضی. مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی.
  • علامه حلی، محمد بن یوسف الحلی .قواعد الاحکام. منشورات الرضی.
  • ایلیا پتروشفسکی: اسلام در ایران - ترجمه کریم کشاورز، تهران، ۱۳۵۳، انتشارات پیام.
  • خرازی، محسن . بدائة المعارف الالهیة. چاپ هجدهم .قم : مؤسسة النشر الاسلامی 1430 هجری قمری.
  • سید إمام، وثیقة ترشید العمل الجهادی فی مصر والعالم.
  • طباطبایی، سید محمدحسین ( معروف به علامه طباطبایی). به کوشش : خسرو شاهی، سید هادی.تعالیم اسلام.قم : مؤسسه بوستان کتاب ۱۳۸۷.
  • نشریه مکتب اسلام- شماره ۱۹۶
  • قرآن کریم، ترجمه - ترجمان وحی - محمد صادقی تهرانی، انتشارات شکرانه، چاپ اول 1385
  • Peters, Francis E.. The Monotheists: Jews, Christians, and Muslims in Conflict and Competition. Princeton University Press، 2003، ISBN 0-691-12373-X،
  • Ahmed, Nazeer. Islam in Global History: From the Death of Prophet Muhammad to the First World War. American Institute of Islamic History and Cul, ۲۰۰۱, ISBN 0-7388-5963
  • Wilferd Madelung. The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate. Cambridge University Press، ۱۹۹۷، .
  • Washington Irving. Mahomet and His Successors. READ BOOKS, 2007, ISBN 978-1-4086-2646-7, ‏Donzel (1994



Sponsored Ad
بورسیه زبان انگلیسی‌ EHLS برای فارسی زبانان متقاضی ...
رویدادهای ایرانی سراسر جهان
یک زن انگلیسی‌ نمازگزاران عید فطر در نیوکاسل انگلیس را با خودرو زیر گرفت + فیلم
گریختن یک زن و شوهر ایرانی به همراه سه فرزند از دست آدم ربایان مسلح ترک و عرب در استانبول با ایجاد آتش سوزی!
سود وام پلاسکونشینان ۲ برابر شد/ بسیاری از کسبه عطای وام را به لقایش بخشیدند
ایوانکا ترامپ به دلیل تقلب و کپی برداری از مدل کفش مشهور ایتالیایی دادگاهی شد
سوالات امتحان نهایی ایران دقایقی قبل از امتحان لو رفت و در اینترنت منتشر شد!
اردوغان در مراسم نماز عید فطر از هوش رفت!
ترامپ در حال مصالحه در پرونده قضایی‌ مرموز و پیچیده ...
ملاقات رضا پهلوی با نماینده‌های مجلس آمریکا با هدف ...
ویدئو اعتقادات یک داعشی دستگیر شده: ایرانیان را ...
رستوران دار ایرانی آمریکایی در لس آنجلس به اتهام ...
سرانجام زنان در سریال ایرانی مو نشان دادند (ویدئو)
فیلم رادیو دریمز (رویای رادیویی) با هنرنمایی محسن ...