از ویکیپدیای فارسی، دانشنامه آزاد

تاریخ یمینی

تاریخ یمینی (نام دیگر: تاریخ عتبی) کتابی تاریخی به عربی درباره ابومنصور ناصرالدین سبکتگین و محمود غزنوی و اوضاع ایران تا اوایل سده ۵ق، نوشته ابونصر محمدبن عبدالجبار عتبی است. این کتاب از مهمترین تواریخ عصر غزنوی و از کهنترین تاریخنامه‌های ایرانی است.[۱]

این کتاب در زمان سلطان محمود غزنوی نوشته شده و به مناسبت لقب یمین‌الدوله محمود، به یمینی نادار شد. انشای کتاب بسیار مشکل و با نثری سنگین و متکلف بوده که فهم کتاب را دشوار می‌کرد. به همین دلیل در سده ۷ق، ابوالشرف ناصح جرفادقانی (گلپایگانی) شرحی بر کتاب نوشت و همزمان نیز کتاب به فارسی هم ترجمه شد که به ترجمه تاریخ یمینی نامدار است.[۲]

عتبی غزوات محمود غزنوی را در هند را به شرح آورده و می‌توان گفت که در این زمینه داد سخن را داده است. همچنین به دیگر سلسله‌های آن زمان پرداخته و جز سلسله سامانیان درباره امرای سیستان، آل زیار، سیمجوریان خانیان، آل فریغون، غوریان، پادشاهان غرجستان، دیلمیان، خوارزمشاهیان و افغانیان نیز شرح داده است. درباره مسائل گوناگون مذهبی و اجتماعی نیز اشاراتی در کتاب هست که از شیوه بینش مردم در سده ۴ و سده ۵ق و آداب و رسوم اجتماع آن روزگار حکایت می‌کند.[۳]

تاریخ یمینی مشتمل است بر دیباچه و سپس به شرح ظهور امیر ابومنصور ناصرالدین سبکتگین در زمان سامانیان و فتح‌های او، وقایع دوران نوح بن منصور سامانی و شرح حال قابوس بن وشمگیر زیاری و فخرالدوله بُوَیهی و مناسبات امیر ابومنصور ناصرالدین سبکتگین و خلف بن احمد صفاری، همچنین تفصیل منازعه امرای سامانی بر سر قدرت و منصب سپهسالاری خراسان و سرانجام حمله بُغراخان ترک و تقسیم قلمرو سامانیان میان دو سلسله ترک قراخانیان و غزنویان پرداخته است؛ از ینرو نیمه نخست کتاب را می‌توان «تاریخنامه سامانیان از هنگام انحطاط تا انقراض» خواند. پس از آن به احوال و اخبار و نبردهای محمود غزنوی پرداخته شده است که نیمه دوم کتاب را تشکیل می‌دهد. کتاب با رساله‌ای در رثای امیرنصربن سبکتگین (والی نیشابور و برادر محمود) و فصلی در بدگویی از امیر ابوالحسن بَغَوی، به سبب رنجش عتبی از وی، پایان می‌یابد.[۱]

منابع

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ دانشنامه جهان اسلام، سرواژه: تاریخ یمینی (یا تاریخ عُتبی)
  2. ورهرام، غلامرضا. منابع تاریخی ایران در دوران اسلامی. چاپ اول. تهران: امیر کبیر، ۱۳۷۱. ص۳۳. 
  3. ابوالشرف ناصح بن ظفر جرفادقانی. ترجمهٔ تاریخ یمینی. مصحح: دکتر جعفر شعار. چاپ سوم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۴. ص یازده-دوازده. 


Sponsored Ad
شب نشینی با ایرانیان: کنسرت، موسیقی‌ و بوفه کامل غذای ایرانی
جمعه، ۲۳ ژوئن ۲۰۱۷
بورسیه زبان انگلیسی‌ EHLS برای فارسی زبانان متقاضی ...
رویدادهای ایرانی سراسر جهان
افت قیمت سکه و ارز در آخرین روز خرداد + جدول قیمت
داعش مسجد ۸۰۰ ساله معروف و تاریخی شهر موصل را منفجر کرد
عکس تیرکمان عجیب قاچاقچیان برای انتقال موادمخدر به داخل کشور/ در حاشیه دیدار سردار اشتری
لاوروف: بغدادی به احتمال قوی کشته شده است
میخ‌های آخر بر تابوت «مومیائی»: پیش بینی ضرر ۹۵ میلیون دلاری فیلم «تام کروز»
سرعت اینترنت در ایران؛ کمتر از قطب جنوب+عکس
ترامپ در حال مصالحه در پرونده قضایی‌ مرموز و پیچیده ...
ملاقات رضا پهلوی با نماینده‌های مجلس آمریکا با هدف ...
ویدئو اعتقادات یک داعشی دستگیر شده: ایرانیان را ...
رستوران دار ایرانی آمریکایی در لس آنجلس به اتهام ...
سرانجام زنان در سریال ایرانی مو نشان دادند (ویدئو)
فیلم رادیو دریمز (رویای رادیویی) با هنرنمایی محسن ...