از ویکیپدیای فارسی، دانشنامه آزاد

تشبیه



تشبیه به یاد آوردن شباهت دو چیز مختلف از جهت یا جهات گوناگون است.

محتویات

تعریف

تشبیه، در علم بیان مانند کردن چیزی است به چیزی دیگر. تشبیه مانندگی مبتنی بر کذب است یا با اغراق همراه است؛ یعنی باید دو چیز را که به یک‌دیگر شبیه نیستند و یا لااقل شباهتی آشکارا ندارند، را به هم ماننده کنیم. در تشبیه، نویسنده یا شاعر شباهتی را ادعا و برقرار یا آشکار می‌کند.بنابراین، جمله‌ای که تمام ارکان تشبیه را داشته باشد اما مبتنی بر صدق باشد- چون مخیل نیست، تشبیه نیز به حساب نمی‌آید. مثلاً در جملهٔ « سگ مانند شغال است» چون جمله مخیل نیست و در عالم واقع هم سگ و شغال از یک گونه‌اند، تشبیهی روی نداده است.اما جملهٔ تشبیهی جمله‌ای است که به ظاهر درست نمی‌نماید، و باعث اعجاب می‌شود و کسی در دید منطقی به آن باور ندارد.

ارکان تشبیه

تشبیه را به چهار رکن مشبه، مشبه به، ادات تشبیه و وجه شبه تقسیم کرده اند که مشبه و مشبه به را که در اصطلاح طرفین تشبیه می نامند، دو رکن اصلی تشبیه به شمار می‌آورند.

مشبّه کلمه‌ای است که آن را به چیز دیگر مانند کرده‌اند؛ در حالی که چیزی که مشبّه به آن مانند شده را مشبّه‌به می‌گویند.

به اداتی که نشانگر تشبیه هستند، ادات تشبیه گفته می‌شوند. پرکاربردترین این ادات عبارت‌اند از: «مانند، مثل، همانند، به‌سان، چون، چو، به کردار، پنداری، گویی، به رنگ، به شکل، به اسلوب و...».

به امر ادعایی که ارتباط مشبّه و مشبّه‌به را نشان می‌دهد و نحوهٔ مانندگی آن‌ها را نشان می‌دهد، وجه شبه می‌گویند.

اقسام تشبیه

به تشبیهی که وجه شبه در آن ذکر نشده باشد، تشبیه مجمل و به تشبیهی که وجه‌شبه در آن ذکر شده است، تشبیه مفصل می‌گویند.

در تشبیه ممکن است ادات تشبیه ذکر نشود که در این صورت به آن، تشبیه مؤکّد یا تشبیه محذوف‌الأدات یا تشبیه بالکنایه می‌گویند. اگر ادات در تشبیه ذکر شود به آن تشبیه صریح یا تشبیه مرسل می‌گویند.

تشبیهی که در آن نه وجه شبه ذکر شود و نه ادات تشبیه چون هم مجمل است و هم مؤکّد، آن را تشبیه بلیغ می‌گویند. تشبیه بلیغ رساترین، زیباترین و مؤثرترین تشبیهات است. تشبیه بلیغ بر دو گونه است: ۱- تشبیه بلیغ اسنادی که در آن مشبّه‌به به مشبه اسناد داده می‌شود مانند علم نور است. ۲- اضافهٔ تشبیهی که در آن یکی از طرفین تشبیه به دیگری اضافه می‌شود مانند «درخت دوستی».

دو رکن اصلی تشبیه، مشبّه و مشبّه به است که هیچ گاه حذف نمی‌شود؛ زیرا غرض از تشبیه، وصف مخیل مشبّه به وسیلهٔ مشبّه‌به است. آن توصیف مخیّل که همان وجه شبه است- معمولاً از مشبّه‌به اخذ می‌شود، پس وجود مشبّه و مشبّه‌به هر دو لازم است.

منابع

  • ذبیح‌الله صفا. تاریخ ادبیات در ایران. چاپ سوم. تهران: ابن‌سینا، ۱۳۴۲. ۴۴۸. 
  • شفیعی کدکنی، محمدرضا. صور خیال در شعر فارسی. تهران. انتشارات نیل ۱۳۵۰


Sponsored Ad
برای اولین بار بعد از سالها: شهاب و متین در شب زیبای ...
یکشنبه، ۱۹ مارس ۲۰۱۷
نیویورک: کنسرت بزرگ نوروزی گوگوش
جشن بزرگ سال تحویل نوروزی واشنگتن
شنبه، ۱۸ مارس ۲۰۱۷
جشن نوروزی خانه ایران همراه با پذیرایی‌ شام، موزیک و رقص
شنبه، ۱۸ مارس ۲۰۱۷
شب نشینی و گفتگوی خودمانی با یانی
یکشنبه، ۵ مارس ۲۰۱۷
نهمین جشن سالانه رایگان نوروزی در موزه سمیتسونین
یکشنبه، ۵ مارس ۲۰۱۷
رویدادهای ایرانی سراسر جهان
خواهر امیر قطر: افتخار می کنم در فیلم فروشنده سرمایه گذاری کردیم
اتفاقی عجیب در معرفی بهترین فیلم اسکار: برنده اسکار ۲۰۱۷ اشتباه اعلام شد!
غول «گیم آو ترونز» در سن ۳۶ سالگی به دلیل عارضه قلبی درگذشت +عکس
شوخی های جالب مجری مراسم اسکار با فرمان مهاجرتی/ تشکر ویژه از ترامپ در مراسم اسکار!
نامزد پیشنهادی ترامپ برای ریاست نیروی دریایی آمریکا در پی‌ نگرانی‌ از تضاد منافع اقتصادی انصراف داد
جزییات تاسیس ۳ نیروگاه خورشیدی در ایران
محققین دانشگاه کویین مری به زنبورهای عسل بازی ...
بهترین روش های ترمیم و افزایش رتبه کردیت (امتیاز ...
دختر خواننده‌ ایرانی‌ میلیمتری به رقیب افغانی خود ...
گزینه مشاور امنیت ملی ترامپ در ایران مدرسه رفته و ...
تصاویر دختری که دوست پسر ‌ایرانی بریتنی سپیرز را از ...
سخنگوی ترامپ از بازداشت و دستبند زدن به کودک ...