از ویکیپدیای فارسی، دانشنامه آزاد

تشبیه



تشبیه به یاد آوردن شباهت دو چیز مختلف از جهت یا جهات گوناگون است.

محتویات

تعریف

تشبیه، در علم بیان مانند کردن چیزی است به چیزی دیگر. تشبیه مانندگی مبتنی بر کذب است یا با اغراق همراه است؛ یعنی باید دو چیز را که به یک‌دیگر شبیه نیستند و یا لااقل شباهتی آشکارا ندارند، را به هم ماننده کنیم. در تشبیه، نویسنده یا شاعر شباهتی را ادعا و برقرار یا آشکار می‌کند.بنابراین، جمله‌ای که تمام ارکان تشبیه را داشته باشد اما مبتنی بر صدق باشد- چون مخیل نیست، تشبیه نیز به حساب نمی‌آید. مثلاً در جملهٔ « سگ مانند شغال است» چون جمله مخیل نیست و در عالم واقع هم سگ و شغال از یک گونه‌اند، تشبیهی روی نداده است.اما جملهٔ تشبیهی جمله‌ای است که به ظاهر درست نمی‌نماید، و باعث اعجاب می‌شود و کسی در دید منطقی به آن باور ندارد.

ارکان تشبیه

تشبیه را به چهار رکن مشبه، مشبه به، ادات تشبیه و وجه شبه تقسیم کرده اند که مشبه و مشبه به را که در اصطلاح طرفین تشبیه می نامند، دو رکن اصلی تشبیه به شمار می‌آورند.

مشبّه کلمه‌ای است که آن را به چیز دیگر مانند کرده‌اند؛ در حالی که چیزی که مشبّه به آن مانند شده را مشبّه‌به می‌گویند.

به اداتی که نشانگر تشبیه هستند، ادات تشبیه گفته می‌شوند. پرکاربردترین این ادات عبارت‌اند از: «مانند، مثل، همانند، به‌سان، چون، چو، به کردار، پنداری، گویی، به رنگ، به شکل، به اسلوب و...».

به امر ادعایی که ارتباط مشبّه و مشبّه‌به را نشان می‌دهد و نحوهٔ مانندگی آن‌ها را نشان می‌دهد، وجه شبه می‌گویند.

اقسام تشبیه

به تشبیهی که وجه شبه در آن ذکر نشده باشد، تشبیه مجمل و به تشبیهی که وجه‌شبه در آن ذکر شده است، تشبیه مفصل می‌گویند.

در تشبیه ممکن است ادات تشبیه ذکر نشود که در این صورت به آن، تشبیه مؤکّد یا تشبیه محذوف‌الأدات یا تشبیه بالکنایه می‌گویند. اگر ادات در تشبیه ذکر شود به آن تشبیه صریح یا تشبیه مرسل می‌گویند.

تشبیهی که در آن نه وجه شبه ذکر شود و نه ادات تشبیه چون هم مجمل است و هم مؤکّد، آن را تشبیه بلیغ می‌گویند. تشبیه بلیغ رساترین، زیباترین و مؤثرترین تشبیهات است. تشبیه بلیغ بر دو گونه است: ۱- تشبیه بلیغ اسنادی که در آن مشبّه‌به به مشبه اسناد داده می‌شود مانند علم نور است. ۲- اضافهٔ تشبیهی که در آن یکی از طرفین تشبیه به دیگری اضافه می‌شود مانند «درخت دوستی».

دو رکن اصلی تشبیه، مشبّه و مشبّه به است که هیچ گاه حذف نمی‌شود؛ زیرا غرض از تشبیه، وصف مخیل مشبّه به وسیلهٔ مشبّه‌به است. آن توصیف مخیّل که همان وجه شبه است- معمولاً از مشبّه‌به اخذ می‌شود، پس وجود مشبّه و مشبّه‌به هر دو لازم است.

منابع

  • ذبیح‌الله صفا. تاریخ ادبیات در ایران. چاپ سوم. تهران: ابن‌سینا، ۱۳۴۲. ۴۴۸. 
  • شفیعی کدکنی، محمدرضا. صور خیال در شعر فارسی. تهران. انتشارات نیل ۱۳۵۰


Sponsored Ad
کنفرانس بنیاد پژوهش‌های زنان ایران همراه فیلم و کنسرت آبجیز
۵ تا ۷ آگوست ۲۰۱۶
کنسرت تابستانی و شاد سیاوش شمس در واشنگتن
جمعه، ۲۶ آگوست ۲۰۱۶
اکران پر ستاره‌ترين و پرفروشترین کمدی سال، پنجاه کيلو ...
۱۷ تا ۲۸ جولای ۲۰۱۶
رویدادهای ایرانی سراسر جهان
پس از ۲۱ سال: روزهای پایانی کمپانی یاهو
باز هم جنایت سر پول: قتل مادر با قیچی و گوشت‌کوب! بر سر ارثیه پدری
کاهش پوند، افزایش دلار، رکود سکه / جدول ارز و سکه
کت و شوار نامتوازن! موج انتقاد از کیفیت و طراحی لباس جنجالی کاروان ایران در المپیک
جمع آوری آیفون قاچاق و پلمپ نمایندگی اپل در تهران: افزایش قیمت آیفون
واژگونی اتوبوس در یک کیلومتری تونل کندوان: ۲۷ کشته و زخمی/ تصاویر
فیلمهای درگیری بلداجی چهار محال بختیاری و حضور ...
تقلب زن ترامپ: اکثر سخنرانی خود را از سخنرانی زن ...
ویدیوی ۲ مصاحبه جنجالی صدف طاهریان پس از کشف حجاب
فیلم سخنرانی انتقادی دانشجوی دکتری در دیدار با آیت ...
بدون تعارف با رضا عطاران: از سانسور صدای شجریان ...
ویدئوی سخنرانی سیاسی فرهادی و سایر حواشی مراسم ...