از ویکیپدیای فارسی، دانشنامه آزاد

ذبیح بهروز

ذبیح بهروز (۱۲۶۹-۱۳۵۰ ه‍.ش)، نویسنده، شاعر و پژوهشگر فرهنگ ایرانی.



ذبیح‌الله بهروز فرزند میرزا ابوالفضل ساوجی در سال ۱۲۶۹ در نیشابور زاده شد. پدرش از پزشکان و خوش نویسان نامدار زمان ناصرادین شاه بود وی تحصیلات خود را در مدارس قدیمه آغاز کرد. سپس به ادامهٔ تحصیل در مدرسهٔ آمریکایی پرداخت. پس از آن برای تکمیل علوم ادبی و عربی به قاهره رفت و مدت ده سال در آنجا ماند. سپس به انگلستان رفت و در آنجا همکار ادوارد براون و رنالد نیکلسن شد و به زمان پنج سال در دانشگاه کمبریج به تدریس پرداخت. پس از چندی به آلمان رفت و از آنجا به ایتالیا و سپس به ایران بازگشت. از سال ۱۳۰۲ تا زمان بازنشستگی در دارالفنون، دانشکده افسری و مدرسه عالی بازرگانی تدریس می‌کرد. لندک زمانی نیز ریاست کتابخانه باشگاه افسران را به عهده داشت. وی در سن هشتاد ودو سالگی، روز ۲۲آذر۱۳۵۰ درگذشت. بهروز نویسنده‌ای پژوهشگر و زبانشناسی آشنا به فرهنگ پیش از اسلام بود، ذبیح بهروز از نخستین کسانی بود که در شیوهٔ تحقیق ایران‌شناسان غربی شک کرد و برخی اشتباهات و شاید غرض‌ورزی‌های آنها را بارها یادآور شد. در ستاره‌شناسی و گاهشماری در ایران باستان مطالعات گسترده‌ای به عمل آورد، و نظرهای علمی جدیدی مطرح کرد. رون رفت و چندین سال در مصر بود و زبان عربی را نیکو آموخت و سپس در دانشگاه الازهر بتدریس پرداخت. گمان نمی رود که کسی در روزگار اوبهتر از او به زبان عربی و تاریخچه ی آن آگاهی داشت.او از مصر به انگلستان رفت با ادوار براون آشنا شد و در دانشگاه کمبریج با او همکاری کرد و مدتی سمت معاونت او را داشت. پروفسور براون در کتاب تاریخ ادبیات فارسی اش از همکاری «بهروز جوان» به نیکی یاد می کند. بهروز، پس از میرزا فتحعلی آخوند زاده، یکی از پی گیر ترین هواداران تغییر خط فارسی بود. او همچنین بر حذف لغات واصطلاحات عربی از زبان فارسی تاکید داشت و در این زمینه مقالات فراوانی برشته ی تحریر در آورد. بهروز مانند پدرش فریفته ی دانش و فرهنگ ایران بود و نمی توانست با اندیشه ها و دیدگاه های ناهماهنگ دانشمندان و تاریخ نویسان(۲) آن زمان اروپا خود را سازگار سازد. سخنان پروفسور« بِرکِت انگلیسی» استاد بزرگ دین شناسی و نقطه ضعف هائی که او دربارة دینهای ایرانی از خود بروز می داد آن رادمرد را برانگیخت تا واکنشی سخت از خود نشان دهد و به همه گفتارهای تاریخ نویسان غربی با نظر شک بنگرد(۳) بهروز با آنکه از لحاظ زندگی و هزینه آن در انگلستان با حقوقی که دریافت می کرد رنج نمی برد و نگرانی نداشت از نظر روحی و معنوی سخت ناراحت شده بود و دیگر تاب شنیدن سخنان آن استادان را در خود نمی دید و ناچار به ترک محیط دانشگاهی گردید. وی از انگلستان به آلمان رفت. در هنگام اقامتش در برلن با پروفسور« مارکوارت» آشنا شد و طرز اندیشه ی او درباره فرهنگ ایران با دیگر اروپاییان تفاوتی نداشت. چندی نگذشت که بهروز به میهن خود بازگشت و با آهنگی استوار به انتقاد نظریه های اروپاییان درباره ی ایران و گذشته اش پرداخت وتوانست با نشان دادن تاریخ خط و سپس تدوین کتاب پرارج «تقویم و تاریخ در ایران» مچ دروغگویان مزوّر و جعل کنندگان تاریخ را بگیرد. تاریخ نویسان و باستان شناسان غرب مطرح می کردند نداشت ولی پس از سالیان دراز که تاریخ خط و تاریخ رصد زرتشت را یافت همیشه این شعر را زمزمه می کرد: بهروز، پس از میرزا فتحعلی آخوند زاده، یکی از پی گیر ترین هواداران تغییر خط فارسی بود. او همچنین بر حذف لغات واصطلاحات عربی از زبان فارسی تاکید داشت و در این زمینه مقالات فراوانی برشته ی تحریر در آورد. بهروز مانند پدرش فریفته ی دانش و فرهنگ ایران بود و نمی توانست با اندیشه ها و دیدگاه های ناهماهنگ دانشمندان و تاریخ نویسان(۲) آن زمان اروپا خود را سازگار سازد. سخنان پروفسور« بِرکِت انگلیسی» استاد بزرگ دین شناسی و نقطه ضعف هائی که او دربارة دینهای ایرانی از خود بروز می داد آن رادمرد را برانگیخت تا واکنشی سخت از خود نشان دهد و به همه گفتارهای تاریخ نویسان غربی با نظر شک بنگرد(۳) بهروز با آنکه از لحاظ زندگی و هزینه آن در انگلستان با حقوقی که دریافت می کرد رنج نمی برد و نگرانی نداشت از نظر روحی و معنوی سخت ناراحت شده بود و دیگر تاب شنیدن سخنان آن استادان را در خود نمی دید و ناچار به ترک محیط دانشگاهی گردید. وی از انگلستان به آلمان رفت. در هنگام اقامتش در برلن با پروفسور« مارکوارت» آشنا شد و طرز اندیشه ی او درباره فرهنگ ایران با دیگر اروپاییان تفاوتی نداشت. چندی نگذشت که بهروز به میهن خود بازگشت و با آهنگی استوار به انتقاد نظریه های اروپاییان درباره ی ایران و گذشته اش پرداخت وتوانست با نشان دادن تاریخ خط و سپس تدوین کتاب پرارج «تقویم و تاریخ در ایران» مچ دروغگویان مزوّر و جعل کنندگان تاریخ را بگیرد. بهروز تا این تاریخ همیشه پژمرده به نظر می آمد و پاسخی به پرسش هایی که تاریخ نویسان و باستان شناسان غرب مطرح می کردند نداشت ولی پس از سالیان دراز که تاریخ خط و تاریخ رصد زرتشت را یافت همیشه این شعر را زمزمه می کرد: که بر افسوس عدو صبر و ثباتم دادند / من همان روز بدیدم که ظفر خواهم کرد او همیشه می گفت: « که می توان در برابر عقاید و اندیشه ها به مخالفت برخاست، ولی با ریاضی نمی توان شوخی نمود، چون اعداد بی رحم هستند و به دلخواه کسان نمی توان در ماهیت شان تغییری داد. اگر در تمام کتابها بنویسند که فلان بخش ریاضی یا نجوم را فلان آدم کشف کرده است چنانچه در عمل، ارقام با آنها درست در نیاید پشیزی ارزش ندارد و تنها ضعف نسبت دهنده پدیدار می شود». گفتار و کردار بهروز تا اندازه ای جوانان و پیران را از خواب بیدار کرد و راه بررسی تاریخ را به آنان نشان داد. وی برای بهتر نمایاندن این منظور نمایشنامه های کوتاهی نوشت که معروفترین آنها« داستان پروفسور شُل کُن هایم و پروفسور سفت کن بِرگ» است. پس از آن بهروز نمایشی به نام «شاه ایران و بانوی آرمن » ایرانی را تدوین کرد که اثری ایرانی و براساس تاریخ ایران است. در راه مهر نمایش دیگری از بهروز است در پنج پرده که سه پرده آن را در ۱۳۰۱ تدوین کرد و دو پرده آخر را سی سال بعد نگاشت. از آثار دیگر بهروز«شب فردوسی » بر اساس زندگی ابوالقاسم فردوسی، «حکیم باشی » که نمایشی کمدی بود است با انتقادات اجتماعی ذبیح بهروز علاوه بر نمایش نامه نویسی در حوزه ادبیات و زبانشناسی پژوهش های زیادی داشت. همچنین در زمینه شعر و شاعری نیز صاحب ذوق بود. کتاب« مرات السریر» اشعار او است. او همچنین در ترجمه نیز مهارت داشت. چون ریشه و بنیاد کلمات و واژگان را می شناخت از این جهت در معادل سازی واژه ها استاد بود. بهروز در سال ۱۳۰۸ انجمن زبان ایرانی را بنیاد نهاد که به بررسی فرهنگ های فارسی از جمله برهان قاطع می پرداخت. سپس انجمن ایرانویچ را پایه گذاشت که کسانی چون دکتر محمد مقدم اوستا شناس و صادق کیا عضویت داشتند. رخدادهای زندگانی، و فضایل بیشمار روانشاد پروفسور بهروز بسیار گسترده و فراوان در بیشتر آثار غرب به یادمان مانده است. در اینجا همین قدر می توان گفت که در چندین سده شرق شناس و ایران شناسی چیره دست و ماهر مانند آن بزرگ مرد فرهیخته چه در غرب و چه در شرق یافت نشد، و نیز سالیان درازی باید بر این بگذرد، که شبیه و مانند او را به گستره ی گیتی، آورده شود، از قراری که از او پی در پی شنیده و دیده شده است، هفتاد زبان شرقی را سخن می گفت، و خط های میخی و سنگ نبشته ای را چون آب روان و از بر بیان می کرد و می نوشت و تفسیر می فرمود. کشف هایی در سدّ یأجوج و مأجوج و تشخیص خطی که اسکندر مقدونی در آنجا به دست خود با خیار چنبر حبشی نوشته نخستین عامل وسبب شهرت او در تمامی کشورهای غربی گردید. او نخستین کسی است که در خط میخی حرف «عین» را شناخت و از نظر سیاسی، سرزمینی چون «عیلام» را به عرصه ی وجود کشانید. تا زمان این یگانه پروفسورجهان معنی قزوین و غازیان بر تمام دانشمندان جهان نا معلوم بود و او ثابت کرد که در زمان هخامنشی پول در ایران وجود نداشته و کلیه ی معاملات بازرگانی و پرداخت حقوق کشوری از روی مأخذ و میزان غاز صورت می گرفته است. اصل کلمه قزوین، غازبین بوده و چون مالیات و خراج سرزمین ها را جمع کرده و می فرستادند کارگران ایرانی در غازبین که قزوین کنونی باشد آنها را بازدید کرده و پس از شمارش، از آنجا به سوی بانک مرکزی غازیان می فرستادند. دلیل انتخاب غازیان برای گنج پادشاهان هخامنشی این بوده است که زمان بهره برداری، برای زندگانی ونشو و نمای آنقدر غاز که از اطراف بدان جا می آوردند مناسب و موافق ترین نقطه در ایران بوده است. یکی از رویدادهایی که نشان دهنده ی استواری و پایداری پروفسور را در برابر دانشمندان و پژوهشگران دیگر برای ما روشن و آشکار می سازد، و او را متفاوت و برجسته نشان می دهد، صبر و ثباتی است که در کنکاش وپژوهشی که در زمانی داراز و پی در پی در حفاری گور استر یهودی، در همدان نشان داد و بسیاری گواه آن بودند، و در نتیجه آن همه رنج ها وسختی ها، فصل دوازدهم سفر پیدایش تورات …. و همچنین یادگاری که مردخای پس از فتح و فیروزی بر دشمنان در کنار معبد یهودیان جاسازی کرده بود و به خط خود در آنجا نوشته بود … از ژرفای طبقات فروریخته زمین کشف و برای دیدن جهانیان گذاشته شد.

محتویات

آثار

  • زبان ایران، فارسی یا عربی
  • آیین بزرگی
  • فرهنگ کوچک تازی به فارسی
  • منتخبات دیوان حافظ
  • خط و فرهنگ
  • جیجک علیشاه
  • شاه ایران و بانوی ارمن
  • شب فردوسی
  • در راه مهر
  • منظومه گنج بادآورد
  • تقویم و تاریخ در ایران
  • تقویم نوروزی شهریاری
  • تقویم سیصد و پنجاه ساله ی مانویان( چاپ نشده)
  • در راه مهر ج.۲ (چاپ نشده)

ذبیح الله بهروز فرزند میرزا ابوالفضل طبیب ساوجی است. پس از فراغت از کالج امریکائی تهران به قاهره رفت و در آنجا ادبیات عرب و ریاضیات خواند. هنگامی که به انگلیس رفت در کمبریج به تحصیل ریاضیات پرداخت و فوق لیسانس گرفت. استادانش پس از راه بردن به ذوق ادبی او به ادوارد برون معرفیش کردند و دستیار او شد اما به علت رنجشی که براون در اثر یک شوخی از بهروز یافت به ایرران آمد و به ترتیب در شرکت نفت، وزارت دارائی، دارالفنون، ...و سرانجام دانشکده ی هواپیمائی ارتش به خدمت پرداخت و در همانجا با درجه ی سرتیپ همردیف بازنشستهشد. آنگاه ریاست افتخاری کتابخانه ی دانشکده ی افسری را به او دادند که تا چهارسال پیش از مرگش در آنجا کار می کرد.

بهروز گذشته از اطلاعات وسیع در ریاضی، تقویم و نجوم، در ادبیات تاریخ، خط و فرهنگ نه تنها دارای اطلاعات وسیع، بلکه صاحب نظر بود و کتاب های او شاهد این کار است. یکی از کارهای مهم او ایجاد الفبائی است که برخلاف همه ی الفباهای جهان دارای رابطه ی منطقی با صدا است و در نتیجه کودک زود آن را در سن چهار تا گنج سالگی و از طریق بازی یاد می گیرد. همچنین روش هائی بررای تعلیم ریاضی ابداع کرده بود و به همین خاطر فرزندان گروهی از دوستانش را باسواد کرده و به آنان ریاضیات آموخته بود. روش او در الفبا قابل کاربرد برای لال و کرها بود و شماری لال و کر را زباندار و باسواد کرد. نظریات او در زمینه ی تاریخ بوسیله ی شاگردانش دنبال می شود.علی حصوری شاگرد ذبیح بهروز.

بررسی و تاریخ

بهروز درباره ی روش بررسی تاریخ می گوید «دو مثل معروف است: یکی آنکه در هر چیزی احتمال صدق و کذب می رود. دیگر آنکه شهرت بی اصل بسیارست.» تاریخ را باید علم و تجربه و منطق تصدیق و تأکید کند. «زمان» خود یکی از چشمان تاریخ است . در مباحث نجومی و سالماری (کرنولژی) اگر۱۰۰ روایت و سند از بزرگترین ستاره شناسان و ریاضی دانان روایت شود و با رصد و حساب درست در نیاید به هیچ روی ارزش ندارد. درستی هر روایت و سندی پذیرفته است که رصدهای نو و محاسبه ی دقیق درستی رصدها و روایت های کهن را تأیید کند. برای بررسی تاریخ و میزان تمدن و فرهنگ ملتی، معتبرتر و گویاتر از «زبان» نیست… زبان جز در پرتو اجتماع و دولت ودین، در سرزمینی پر برکت و پهناور و در مدتی درازممکن نیست تحول و تکامل پیدا کند…. از بررسی زبان می توان به پیشینه ی فرهنگی و راه و روش تفکر ملتها پی برد و دیرینگی کتابهای تاریخی و زمان گردآوردن افسانه ها و داستان ها و روایات دروغی را تشخیص داد و تا حدودی تعین کرد. استرابون مورخ و جغرافیدان معروف می گوید: «حقیقت اینست که به افسانه های هِزیُود و هُمر دربارة هنرنمائی قهرمانان و همچنین به افسانه های شعرای تراژیک بهتر می توان اعتماد کرد تا به روایات کتزیا س و هردوت و سایر نویسندگان قدیم». «در دوره ی بنی عباس افسانه های شگفتی ساخته شده است می گویند مأمون علوم یونانی را به عربی ترجمه کرد. هنوز چندسالی از آوردن کتابهای ریاضی از بیزانس نگذشته که ابوموسی خوارزمی معلم مأمون از بهره ی آن کتابها علم جبر را که در یونانی پیشینگی نداشت اختراع کرد و ارقام هندسی را که یونانیان هرگز به کاربرد آن پی نبرده بودند در کتاب خود بکار برد. در همین دوره مأمون، که سراسر آن از بیست سال تجاوز نمی کند در بغداد رصدخانه ساختند ورصد کردند و زیج نوشتند و یک درجه از گردی بزرگ زمین را با دقت اندازه گرفتند. «در دوره ی بیزانس، رفتن عیسویان برای تحصیل علوم به قسطنطنیه از هر نقطه اروپا اشکالی نداشت. نمی دانیم چرا دانشجویان پیش از اینکه به کتاب های علمی عربی وفارسی دست پیدا کنند به قسطنطنیه نرفتند تا از آنهمه علوم و افکار عالی یونانی استفاد نمایند!» «اروپاییان به هوش خود می بالند و خود را بالاتر از ملت های دیگر می شمارند. اگر چنین است پس چرا تا دو سه سده پیش چیزی از فکرشان تراوش نکرده بود درصورتی که سده ها در آغوش افکار درخشان یونان در دوره عیسویت خفته بودند». بهروز دباره ی داستان هجوم اسکندر وپیروزی هایش می گوید: «این قصه یا هر قصه و ادعائی نظیر آن وقتی درست است که امکان آن در عمل مسلم باشد وگرنه شهرت جهانی و روایات پشت سر هم ارزشی نخواهد داشت. بویژه اینکه با کمال یقین بدانیم که پیش درآمد و ادامه های آن برای این ساخته شده که پرده ی تاریکی روی سده ی ظهور دین مهر در دولت اشکانی بکشند» ، «هواداران داستان اسکندر می گویند که مقدونیان به اندازه ای به خود مغرور بودند که نمی خواستند نامهای شهرهای باربارها را در نوشته های خود بیاورند. از اینقرار بایستی نام یک شهر چه در ایران چه در هند و مصر وسواحل مدیترانه و افریقا در نوشته های یونانی ذکر نشده باشد درصورتی که چنین نیست … آیا ممکن است تصور کرد که فاتحی از مسافت دور آنهم با وسایل راه پیمائی کهن برای تسخیر و ویرانی کشور دیگری لشکرکشی کند و در یک حملة برق آسا پایتخت آنرا بگیرد و بسوزاند و ثروتهای بی پایانش را به غارت ببرد و نام آن شهر را نداند» «نام پرس پلیس را که بر تخت جمشید گذاشته اند در متن های یونانی نیست. چه می شد که تاریخ نویسان اسکندر نام اصلی آن را می نوشتند و سپس شرح می دادند که چون اسکندر از نامهای باربارها خوشش نمی آید نام مقدونی بر آن گذاشته است».

بهروز و زبان شناسی

بهروز به بررسی زبانها بطورکلی از نظر آموزشی و استعداد گسترش جهانی آنها پرداخت. این بررسی بسیار شایان توجه بود ولی هنوز نظریه های آن استاد چاپ و منتشر نشده است و برخی اشارات از آن در دیباچه فرهنگ کوچک عربی به فارسی شده است. وی می گوید: «اروپای نوخاسته با آنهمه پیشرفت های مادی هنوز زبانش در بند مذکر و مؤنث و نوتر و آرتیکل … و املاء و آکسان و نقص خط گرفتارست و کتابهای لغت از روی کمال احتیاج انباشته از کلمات زبانهائی است که به اصطلاح خودشان آنها را مرده نامیده اند …. زبان فارسی در ظرف چند هزار سال پس از پیمودن چند مرحله از مراحل سخنگوئی در یک سرزمین پهناور و پرجمعیتی در پرتو دین و دولت و صنعت بدین صورت آسان و ساده درآمده و همة آثار این مراحل در دستت… در سده هشتم میلادی دامنه ی زبان فارسی از آسیای میانه تا کنار مدیترانه کشیده می شده و اکنون هم یک نفر سمرقندی و بخارائی و کابلی و کشمیری و کرمانشاهی با وجود بُعد مسافت با گویش ویژه خود می توانند همدم و همنشین یکدیگر باشند. همچنین هیچ گویش و زبانی در این سرزمین های گسترده ی آسیای غربی یافت نمی شود که در سبک و اصطلاحات دینی و علمی و دیوانی آن تأثیری از فارسی و دست ایرانی نبینیم…. یک کودک و یا یک بیسواد فارسی زبان چند برابر یک کودک یا یک بیسواد زبانهای دیگر کلمه برای ادای معانی در اختیار دارد... همچنین می بینیم که بیسوادان و کم سوادان فارسی زبان در جمله بندی اشتباه های صرفی و نحوی که در زبانهای دیگر عادی و شایع است نمی کنند…. به هر روی مشکلات زبان فارسی تنها از نظر کلمات جعلی است که فرق باطنی آنهم در نثر فارسی به کار برده اند و مربوط به ساختمان زبان نیست و به آسانی می توان زبان را ازین آلودگی مصنوعی پاک کرد. اینکه زبان بی رویه ی مشکل و کلمات جعلی باعث بیهوده شدن عمر گرانمایه و مانع پیشرفت فکر انسان است نظر تازه ای نیست . بهروز به علم معنی بسیار اهمیت می داد وبرای ساختن واژه که با معنایش جور باشد بیش از هر چیز توجه داشت و چه بسا برواژه های تازه ای که غربی ها وضع کرده بودند ایراد فنی و علمی می گرفت و فارسی آن را باتوجه به علم معنی می ساخت. بهروز در ترجمه زبردستی فراوان داشت چون ریشه و بنیاد واژه ها را می شناخت و از اینرو در بکار بردن واژه ها استادی به خرج می داد. کتاب ادب الکبیر…. از عبدالله مقفع را به فارسی برگرداند و نامش را آیین بزرگی نهاد. نثری که در آن بکار رفته بی گفتگو نمونه ای زیبا از نثر فارسی بشمار می رود بهروز کتاب دیگری را به نام تاجداران یمن ترجمه کرده است

بهروز و نمایشنامه نویسی

از نمایشنامه های بنام او «شاه ایران و بانوی ارمن» است که در آن شکوه دربار خسرو پرویز و داستان عشقی پاک به چشم می خورد. این نمایشنامه را طوری تنظیم کرده که به کار فیلم برداری در سینما بخورد. در نمایشنامه «جیجک علیشاه» انتقاد سخت از دربار قاجاریه شده است. در نمایشنامه «شب فردوسی» صحنه و گفتاری که ردوبدل می شود انسان را خیره می سازد. در نمایشنامه «در راه مهر» که بی گفتگو شاهکار جاودانی او بشمار می رود زندگانی خواجه ی شیراز با چم و خم هایش به نمایش گذاشته شده و روح عرفان ایرانی از آن تراوش می کند. واژه هائی را که برای این نمایشنامه با هم ترکیب کرده و نثری شگرف از آن ساخته آدمی را شگفت زده می سازد. بهروز در نظم و نثر فارسی دبستانی ویژه ی خود دارد و چون اهل معرفت با روح پرتنز و شوخ و استوار او آشنا هستند اینست که نیازی به گفتگو درباره ی آن نداریم. در مصاحبه هایی که مجله نگاران و روزنامه نویسان با او در مدت بیش از چهل سال کرده اند مطالبی پرمعنا پاسخ داده است که باید آنها را یکجا گردآورد و از نو به چاپ رسانید.

ریاضیات وروش آموزشی آن

بهروز برای آموختن ریاضی به کودکان روشی نوین داشت وعقیده براین داشت، که یک کودک دوازده ساله باید به اندازه ی یک کارشناس ریاضی بطور کلی آگاهی در این رشته داشته باشد. او می گفت که سن لازم برای آموختن ریاضی نباید دیرتر از دوازده سالگی باشد و کودک هرچه دیرتر یاد بگیرد خیلی دیرتر به نتیجه می رسد یا آنکه از این دانش حقیقی بیزاری پیدا می کند. بهروز زبان خاصی برای آموزش ریاضی از خود اختراع کرده بود و اصطلاحات ریاضی را به فارسی برگردانده تا دانش آموز درک کند که چه می خواهد یاد بگیرد. بهروز در زمان بازیهای کودکانه به بچه ها جمع و تفریق و مثلثات و معادلات جبری را با روش بسیار شگفتش می آموخت. هندسه و پرسش های آن را عملن یاد می داد و کمتر به کاغذ و مداد و فرضیه ها می پرداخت. حتا معادلات جبری را بوسیله ترازو می آموخت.. بهروز درباره اصطلاحات ریاضی که در زبان یونانی نیست گفتگویی جالب دارد و می گوید: چون برخی از اصطلاحات را در چند سده اخیر از عربی و فارسی نقل کرده اند در نقل معنی اشتباهات خنده آور رخ داده است زیرا که معانی اصلی کلمات را نمی دانستند. نخستین گام علم مثلثات اینست : - اگر چوبی را در سطحی افقی به حالت عمودی نصب کنیم از آن چوب و شعاع آفتاب و سایه ی چوب، مثلثی پیدا می شود. از مقایسه ی سایه ی چوب با سایه ی دیوار می توان ارتفاع دیوار را بدون اینکه نیازی به بالا رفتن از آن و آویزان کردن شاغول باشد پیدا کرد. جیب معرّب چیب یا چوب است و در علم مثلثات مقصود چوبی است که در آفتاب روی سطح افقی نسب کنند. مترجمین به لاتین گمان کرده اند که این کلمه عربیست و آنرا سینوس یعنی گودال ترجمه کرده اند که به هیچ عنوان با معنی رابطه ای ندارد و حتا در عربی هم جیب به معنی گودال نیست. همچنین «تیغ» را که مقصود در اینجا شعاع آفتاب است و در عربی به اشتباهی آشکار یعنی شمشیر ترجمه کرده اند و مترجمین لاتینی بدون توجه به معنی کلمه، قاطع عربی را سِکانت ترجمه نموده که این هم با معنی رابطه ای ندارد. اصطلاح سوم را که سایه باشد به عربی ظل ترجمه کرده اند که درست است ولی مترجمین لاتین، سایه را از مصدر ساییدن گرفته و تانژانت در مقابل آن گذاشته اند».

واژه سازی

بهروز در حدود سال ۱۳۰۸ انجمنی کوچک به نام انجمن زبان ایران بنیاد گذاشت. این انجمن نخست به بررسی فرهنگهای فارسی بویژه برهان قاطع پرداخت. در این انجمن دوستاران زبان فارسی که در تهران بودند گرد آمدند و صمیمانه همکاری کردند. در همین اوان بود که شاهنشاه نوشین روان فرمان گشایش فرهنگستان را دادند. بهروز پس از چند سال دیگر انجمنی بنام «انجمن ایرانویج» را بنیاد گذاشت که در آن دانشمندانی چون دکتر محمد مقدم استاد زبان شناس، اوستا و فارسی باستان در دانشگاه تهران، و دکتر صادق کیا استاد پهلوی در دانشگاه تهران عضویت داشتند و به نشر مجله ی فرهنگی «ایران کوده» پرداختند. افسوس که بیش از ۱۸شماره از ایران کوده به چاپ نرسید و پژوهشهای بسیار گرانبها در نهفت ماند. به فرمان شاهنشاه آریامهر، بهروز به عضویت فرهنگستان زبان ایران درآمد ولی بدبختانه به زودی این شمع فروزان سوخت و ستاره ی درخشانش به خاموشی رفت( منظورعلیقلی اعتماد مقدم سال ۱۳۴۹است)

منابع

  • اثرآفرینان، زندگینامهٔ نام‌آوران فرهنگی ایران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، جلد دوم

قسمتی از آن را که رویهم چیده بودند در آنجا دیدم. (علیقلی اعتماد مقدم) ۱-خوشبختانه اصل کتیبه اکنون در یکی از زیرزمین های کاخ گلستان موجودست ۲-به گفته بهروز :تاریخ سازان ۳-بهروز همیشه از امام الشَّکاکین به نیکی یاد می کرد. ۴-نوشته های بهروز در «ایران کوده»



Sponsored Ad
شب نشینی با ایرانیان: کنسرت، موسیقی‌ و بوفه کامل غذای ایرانی
جمعه، ۳۰ ژوئن ۲۰۱۷
رویدادهای ایرانی سراسر جهان
جان باختن مامور حفاظت فرودگاه در تیراندازی مهرآباد +عکس
چرا زنان ژاپنی خوش اندام و جوان می‌مانند؟
دیوان عالی آمریکا، محدودیت مهاجرتی ترامپ را رفع توقیف کرد: ایرانیان از ۷۲ ساعت دیگر ممنوع‌الویزا میشوند
حمله تند مداح حامی‌ رهبری به برجام و روحانی در نماز عید فطر تهران جنجال‌برانگیز شد
کی‌روش: تحریم‌های ایران بی‌عدالتی محض است/ ما در ایران حتی زمین تمرین مناسبی نداریم/ دنیا دنیای گاوبازها نیست؛ بیایید ایران زیبا را ببینید
۱۱ کشته و زخمی در تیراندازی اهواز
پر درآمدترین و کم در آمد ترین فوتبالیست‌های ‌ایرانی ...
ترامپ در حال مصالحه در پرونده قضایی‌ مرموز و پیچیده ...
ملاقات رضا پهلوی با نماینده‌های مجلس آمریکا با هدف ...
ویدئو اعتقادات یک داعشی دستگیر شده: ایرانیان را ...
رستوران دار ایرانی آمریکایی در لس آنجلس به اتهام ...
سرانجام زنان در سریال ایرانی مو نشان دادند (ویدئو)