زبان کردی
زبان کردی به طیفی از گویشهایی گفته میشود که کردها هم اینک با آن سخن میگویند. زبان کردی یا زبانهای کردی از زبانهای ایرانی شاخه غربی هستند که با زبان فارسی و بلوچی خویشاوندی دارند.[۱] تعریف یک زبان به عنوان «کردی» همواره دستخوش عوامل غیر زبانشناختی بهویژه عوامل سیاسی، و فرهنگی است.[۲]. در واقع «زبان کُردی» به مانند زبان فارسی به معنای یک زبان با یک شکل استاندارد و مرز و تعریف مشخص نیست[۳][۴] بلکه امروزه به طیفی از زبانها و گویشهای ایرانی شاخه شمال غربی اطلاق میشود که گاه به هم نزدیک و گاه نسبت به هم از نظر زبانشناسی دورند. این زبان ها که در پی تصمیمات اجتماعی/سیاسی در دوران معاصر نام «کردی» به خود گرفتهاند عبارتند از: کرمانجی، کلهری، سورانی، گورانی و اورامانی. زبان زازا را نیز گروهی جزو زبانهای کردی بهشمار آوردهاند.[۵]
شبیهترین زبانها به زبان کردی بلوچی، گیلکی، و تالشی هستند، این زبانها نیز متعلق به زیرگروه شمال غربی زبانهای ایرانی هستند. از دیگر زبانهای مشابه به زبان کردی که زیرگروه جنوب غربی زبانهای ایرانی به شمار میایند، لری و بختیاری و فارسی هستند.
زبان کردی عمدتا در بخشهایی از ایران، عراق، سوریه و ترکیه مورد استفاده قرار میگیرد. جمعیتهای پراکنده کرد همچنین در جمهوری آذربایجان، ارمنستان لبنان و اسرائیل نیز زندگی میکنند.[۶] شاخههای اصلی زبان کردی عبارتند از: [۷] [۸] [۹] [۱۰] [۱۱]
زبان کردی (سورانی) در عراق زبان رسمی است [۱۴] در حالی که در کشور سوریه ممنوع است. تا اوت ۲۰۰۲ در ترکیه محدودیتهای شدیدی بر آن (کردی کرمانجی) اعمال میشد گرچه هنوز کاربرد آن در ترکیه محدود است .[۱۵]. در ایران نیز در برخی رسانهها امکان استفاده از آن وجود دارد در حالی که استفاده از آن در نظام آموزشی دولتی هنوز صورت نپذیرفتهاست.
زبان کردی اخص را کرمانجی مینامند که خود لهجههای متعدد دارد مانند: مکری، سلیمانیهای، اردلانی، کرمانشاهی، بایزیدی، عبدویی، زندی. [۱۶] [۱۷] زبان کردی با دسته شمالی لهجههای ایرانی غربی بعض مشابهات دارد، و از زبانهای مهم دسته غربی بشمار میرود وصاحب اشعار و تصانیف، قصص و سنن ادبی است. [۱۸] [۱۹]
محتویات |
تاریخچه زبان کردی
باستان
پروفسور ولادیمیر مینورسکی خاورشناس و اسلام شناس روسی، بر این باور است که زبان کردی به طور قطع از ریشه زبان مادی است.[۲۰] چنانکه که وی در این رابطه می گوید:
| « | اگر کردها از نوادگان مادها نباشند، پس بر سر ملتی چنین کهن و مقتدر چه آمدهاست و این همه قبیله و تیرهٔ مختلف کرد که به یک زبان ایرانی و جدای از زبان دیگر ایرانیان تکلم میکنند؛ از کجا آمدهاند؟» (مینورسکی ۱۹۷۳).[۲۱] | » |
این نظریه بعدها توسط ایلیا گرشویچ دیگر زبانشناس روسی بسط داده شد و وی اولین مدارک زبان شناختی را برای اثبات ریشه مادی زبان کردی مطرح کرد.[۲۰]
جان لیمبرت خاورشناس آمریکایی٬ نیز معتقد است که مادها از اجداد کردها می باشند.[۲۰]
همچنین پروفسور گرنوت وینفور زبانشناس آلمانی، نیز اعتقاد دارد که اکثریت کسانی که امروزه به زبان کردی سخن می گویند به احتمال زیاد سابقا از متکلمان به گویشهای زبان مادی بوده اند.[۲۲]
از سویی دیگر این نظریه در میان برخی زبانشناسان و خاورشناسان با مخالفت هایی روبرو شد.[۲۳] پروفسور مکنزی بر این باور است که زبان کردی با زبان مادی از یک ریشه نیستند بلکه زبان کردی دارای عناصر قوی زبانهای جنوب غربی ایرانی (پارسی باستان) نیز میباشد و از این رو هرگونه وابستگی میان زبانهای کردی و مادی را رد می کند.[۲۴].
کارنیگ آساطریان نیز معتقد است که تنها بازمانده زبان مادی شاید تاتی در آذربایجان و زبانهای مرکزی کاشان باشد[۲۵].
تئودور نولدکه خاورشناس آلمانی، بر این باور است که اگر روزی زبان مادی درست شناخته شود، بدون شک خویشاوندی بسیار نزدیکی با زبان پارسی باستان خواهد داشت. اکنون با کاوش در مناطق غرب ایران از مادها آثاری در تپه هگمتانه در دست است.
دانشنامه ایرانیکا معتقد است که با توجه به پژوهشهای صورت گرفته هیچیک از زبانهای باستانی مستند موجود را نمی توان به طور قطع به عنوان نیای زبان کردی معرفی کرد.[۲۶].
میانه و نو
ردهبندی
|
||||||||||||||
مقایسه واژگان زبان کردی با دیگر زبانهای هندواروپایی:
| کردی | آلمانی | ایتالیایی | انگلیسی | پرتغالی | اسپانیایی | سوئدی | فارسی | فرانسوی | هلندی | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| کردی شمالی | کردی مرکزی | کردی جنوبی | گورانی | زازاکی | |||||||||
| évar | éware | éware | éware | ? | abend | - | evening | - | - | afton | - | - | evond |
| bra | bra | bra | bra | bra | bruder | - | btother | - | - | bror, broder | barādar | - | broer, broeder |
| te, tu | to, tu | ti | to | ti, to | du | - | - | tu | te, tú | du | to | te, tu | - |
| hesin | asin | asin | asin | asin | eisen | - | iron | - | - | - | āhan | - | ijzeren |
| erd | herd | halat | ? | ? | erde | - | earth | - | - | - | - | - | aanaarden |
| ére | ére | ére | érda | ? | hier | - | here | - | - | här | - | - | - |
| hengvín | hengwín | ? | ? | ? | honig | - | honey | - | - | honung | angabin | - | honing |
| kurt | kurt | kul | kurt | ? | kurz | corto | short | curto | corto | kort | kutāh | court | kort |
| lév | léw | léw | léw | lew | lippe | labbro | lip | lábio | labio | läpp | lab | lèvre | lip |
| nav | naw | naw | nam | name | name | nome | name | nome | nombre | nämna | nām | nom | naam |
| na | na | ne | na | né | nein | non | no | não | no | nej | na | non | neen |
| nú | nwé | nú | nú | ? | neu | nuovo | new | novo | nuevo | ny | now | nouveau | nieuw |
| neh | no | nú | nú | ? | neun | nove | ninie | nove | nueve | nio | noh | neuf | negen |
| pardéz | perdéz | ? | ? | ? | paradies | paradise | paradise | paraíso | paraíso | paradis | pardis | paradis | paradijs |
| spenax | espenax | espināj | ? | ? | spinat | spinacio | spinach | espinafre | espinaca | spenat | esfanāj | épinard | spinazie |
| stér | estére | esare | hesare | estare | stern | stella | star | estrela | estrella | stjärna | setāre | astre | ster |
| dot | - | dot | dot | ? | tochter | - | daughter | - | - | dotter | doxtar | - | dochter |
| dlop | dlop | dlope | dlop | dalpa | tropfen | - | drop | - | - | droppa | - | - | druppel |
نویسه
در گذشته زبان کردی تنها با نویسه عربی نوشته میشد؛ اما پس از جنگ جهانی اول و در پی جایگزینی نویسه عربی در ترکیه با نویسه لاتین، کردی نیز در این کشور با نویسه لاتین نوشته شد. غیر از این کردهای ساکن در شوروی سابق نویسه سیریلیک به کار میبردند. هماکنون در ایران و عراق کردی بانویسه عربی نوشته میشود.[۲۹] [۳۰]
واژگان کردی
بخش اصلی واژگان زبان کردی از ریشه های کهن ایرانی است. پس از هجوم اعراب علیرغم گسترش اسلام و به زعم آن فرهنگ و ادبیات عربی در بخش وسیعی از کردستان همچون دیگر مناطق خاورمیانه، به دلایل مختلف از جمله کوهستانی و منزوی بودن محیط زیست کردزبانان، زبان کردی توانست خود را از سیل وامواژههای زبانهای مجاور از جمله عربی به ویژه در زمینه نوشتار حفظ بنماید. در کردی نوشتاری کمترین درصد واژگان عربی در مقایسه با دیگر زبانهای خاورمیانه که تحت تأثیر زبان عربی قرار گرفتهاند وجود دارد و البته بیشتر آن تعداد واژگان دخیل نیز لغات مذهبی است.
آواها
زبان کردی دارای ۸ حرف صدادار است:
| کردی | a | e | ê | i | î | o | u | û | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| فارسی | آ (مثل آرام) | ا مثل اشک | ا مثل امروز | ای کوتاه (در فارسی معادل ندارد) | ای (مثل ایلام) | أ (مثل أردک) | او کوتاه (در فارسی معادل ندارد) | او (مثل دوست) |
و نیز دارای ۲۳ حرف بیصدا است:
| کردی | b | c | ç | d | f | g | h | j | k | l | m | n | p | q | r | s | ş | t | v | w | x | y | z | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| فارسی | ب | ج | چ | د | ف | گ | ه | ژ | ک | ل | م | ن | پ | ق | ر | س | ش | ت | (معادل فارسی ندارد. ((ڤ (توجه: ف با سه نقطه روی آن))، [مثل very یا violin]) | و (مثل window) | خ | ی (مثل یاور) | ز |
ساختار
ضمیر
ضمیرهای شخصی
| آلمانی | کرمانجی | سورانی | کلهری | لکی | فارسی | زازایی | تالشی |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||||
| ich | ez | min | mi | mi | man | ez | ez |
| du | tu | to | ti | tu | to | tı | te |
| er, sie, es | ew | ew | ewe | iw | u | o, a | av |
| wir | em | ême | îme | îme | mā | ma | ama |
| ihr | hûn | êwe | îwe | hume | şoma | şıma | şema |
| sie pl. | ew | ewan | ewane | iwin | îşān | ê | avon |
|
|
|||||||
| mein(s), mir, mich | min | min | mi(n) | mi(n) | man | mı(n) | me(n) |
| dein(s), dir, dich | te | to | ti | tu | to | to | te |
| sein(s), ihm, ihn | wî | ew | ewe | iw | u | ey | ay |
| ihr(s), ihr, ihr | wê | ew | ewe | iw | u | aye | ay |
| unser(s), uns, uns | me | ême | îme | îme | mā | ma | ama |
| euer(s), euch, euch | we | êwe | îwe | hume | şoma | şıma | şema |
| ihre(s), ihnen, sie pl. | wan | ewan | ewane | iwin | îşān / înhā | inan | avon |
ضمیرهای اشاره
ضمیرهای اشاره
| آلمانی | کرمانجی | سورانی | کلهری | لکی | پارسی | زازایی |
|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
||||||
| dieser, diese, diese pl. | ev | em | ev | ye, yewane | in, işān / inhā | (ı)no, (ı)na, (ı)nê |
|
|
||||||
| diesem | vî | em | ev | ye | in | (ı)ney |
| dieser | vê | em | ev | ye | in | (ı)naye |
| diese, diesen | van | em | ev | yewan | işān / inhā | (ı)ninan |
ضمیرهای پسوندی
در سورانی و کلهری ضمیرهای پسوندی مانند فارسی هستند. آنها در انتهای کلمه قرار گرفته و دو کلمه را به هم پیوند میدهند. مثلا:
| فارسی | سورانی | کلهری | لکی |
|---|---|---|---|
| Mal | Mal | Mal | Mal |
| Malam | Malem | Malem | Malem |
ضمیرهای پسوندی:
| فارسی | سورانی و کلهری | پسآوا | سورانی و کلهری | |
|---|---|---|---|---|
|
|
نامعین | معین | ||
| -am | -em | -m | -ekem | ekêm |
| -at | -et | -t | -eket | ekêt |
| -ash | -î | -y | -ekey | -ekêy |
| -man | -man | -man | -ekeman | -ekêman |
| -tan | -tan | -tan | -eketan | -ekêtan |
| -shan | -yan | -yan | -ekeyan | -ekêyan |
نمونههایی برای حالت مفرد ("Kur" در کردی یعنی پسر):
| فارسی | سورانی و کلهوری | ||
|---|---|---|---|
|
|
نامعین | معین | |
| Pesaram | Kurem | Kurekem | Kurrekêm |
| Pesarat | Kuret | Kureket | Kurekêt |
| Pesarash | Kurî | Kurekî | Kurekêy |
| Pesarman | Kurman | Kurekman | Kurekêman |
| Pesartan | Kurtan | Kurektan | Kurekêtan |
| Pesarshan pl. | Kuryan | Kurekyan | Kurekêyan |
نمونههایی برای حالت جمع:
| فارسی | سورانی و کلهری | ||
|---|---|---|---|
|
|
نامعین | معین | |
| Pesaranam | Kuranem | Kurekanem | Kurekanêm |
| Pesaranat | Kuranet | Kurekanet | Kurekanêt |
| Pesaranash | Kuranî | Kurekanî | Kurekanêy |
| Pesaranman | Kuranman | Kurekanman | Kurekanêman |
| Pesarantan | Kurantan | Kurekantan | Kurekanêtan |
| Pesaranshan pl. | Kuranyan | Kurekanyan | Kurekanêyan |
اضافه
در کردی هم مانند دیگر زبانهای ایرانی «اضافه» وجود دارد.
| آلمانی | کرمانجی | سورانی | کلهری | فارسی |
|---|---|---|---|---|
| Haus | Mal | Mal | Mal | Mal |
| Mein Haus | Mala min | Malî min |
|
Male man |
شکل اضافه در کردی بسیار شبیه فارسی است؛ تنها در گویش کرمانجی هنگامی که اضافه مفرد باشد، بسته به اینکه اضافه مذکر باشد یا مونث به ترتیب پس از آن «ê» یا "a" میآید.
شکلهای «اضافه» در زبان کردی:
| کرمانجی | سورانی | کلهری | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| حالتها | مفرد مذکر | مفرد مونث | جمع | مفرد مذکر | مفرد مونث | جمع | مفرد مذکر | مفرد مونث | جمع |
| پسوند اضافه | -ê | -a | -ên | -î | -î | -anî | -î | -î | -anî |
در مثالهای زیر پسوند اضافه پررنگ آورده شدهاست. در زبان کردی خواندگار به معنی شاگرد و مامُستِه به معنی آموزگار است.
| کرمانجی | سورانی | کلهری | معنی |
|---|---|---|---|
|
|
|||
| xwendekar-ê mamoste | xwendekar-î mamoste | xwendekar-î mamoste | shagerd-e amuzgar |
| xwendekar-a mamoste |
|
|
shagerd-e amuzgar |
| xwendekar-ên mamoste | xwendekar-anî mamoste | xwendekar-anî mamoste | shagerd-ane amuzgar |
| xwendekar-ên mamoste-yan | xwendekar-anî mamoste-yan | xwendekar-anî mamoste-yan | shagerd-ane amuzgar-an |
همانطور که مشاهده شد در همهٔ گویشها کلمه آموزگار بیجنسیت بود و تنها در گویش کرمانجی هنگامی که شاگرد مفرد بود، جنسیت آن تعیینکنندهٔ پسوند پس از آن بود.
مثالهایی دیگر:
| کرمانجی | سورانی | کلهری | معنی |
|---|---|---|---|
| Xwendekarê mamoste baş e | Xwendekarî mamoste baş e | Xwendekarî mamoste xas e | Shagerde amuzgar xub ast |
| Ew xwendekarê mamoste dibîne | Ew xwendekarî mamoste debîne | Ewe xwendekarî mamoste wînûd | U shagerde amuzgar (ra) binad |
| Bide Xwendekarê mamoste | Bide Xwendekarî mamoste | Bide Xwendekarî mamoste | Bede shagerde amuzgar |
| Xwendekarê mamoste bide | Xwendekarî mamoste bide | Xwendekarî mamoste bide | shagerde amuzgar bede |
گذشته
در کرمانجی بر خلاف دیگر زبانهای هندواروپایی، شکل گذشته فعل بستگی به این دارد که فعل لازم است یا متعدی. در این نمونه با توجه به اینکه «دیدن» متعدی است و «رفتن» لازم شکل گذشتهٔ آنها در گویش کرمانجی با هم تفاوت دارد.
| آلمانی | کرمانجی | سورانی | کلهری | لکی | فارسی |
|---|---|---|---|---|---|
| Ich sah dich | Min tu dîtî | Min to dîtim | Mi ti dîtim | Mi tum dî | Man to (ra) dîdam |
| آلمانی | کرمانجی | سُرانی | کلهری | لکی | فارسی |
|---|---|---|---|---|---|
| Ich ging | Ez çûm | Min çûm | Mi çûm | Mi çim | Man raftam |
حال
در کردی زمان حال با پیشوند «د» ساخته میشود؛ مانند فارسی پس از «د» ریشه فعل و پس از آن پسوند شخصی میآید (مثلا مانند فارس برای اول شخص پسوند «م» میآید). در گویش جنوبی -همچنین در چندین لهجه از گویشهای مرکزی و شمالی- پیشوند «د» نادیده انگاشته تواند شد.
برای نمونه فعل رفتن که ریشه آن در زبانهای کردیتبار «ç» است، چنین صرف میشود:
| آلمانی | کرمانجی | سورانی | لکی | گورانی | فارسی |
|---|---|---|---|---|---|
| Ich gehe | Ez diçim | Min deçim | Mi meçim | Mi çim | Man ravam |
| Du gehst | Tu diçî | To deçî | Tu meçî | Ti çîd | To ravi |
| Er/Sie/Es geht | Ew diçe | Ew deçe | Iw meçû | Ewe çûd | U ravad |
| Wir gehen | Em diçin | Ême deçin | Îme meçîm(-in) | Îme çîm | Ma ravim |
| Ihr geht | Hûn diçin | Ewe deçin | Hume meçîn(-an) | Îwe çin | Shoma ravid |
| Sie gehen | Ew diçin | Ewan deçin | Iwin meçin | Ewane çin | Ishan ravand |
نمونههای دیگری از اول شخص مفرد در پی میآید. زیر ریشه فعلها خط کشیده شدهاست.
| آلمانی | کردی شمالی | کردی مرکزی | کردی جنوبی | لکی | فارسی |
|---|---|---|---|---|---|
| Ich mache | Ez dikim | Min dekim | Mi kim | Mi mekem | Man konam |
| Ich esse | Ez dixwm | Min dexwm | Mi mexwm | Mi merim/mexwim | Man xoram |
| Ich nehme | Ez digirim | Min degirim | Mi girim | Mi megirim | Man guyam |
| Ich weiß | Ez dizanim | Min dezanim | Mi zanim | Mi mezanim | Man danam |
| Ich komme | Ez têm | Min têm | Min têm | Min mam | Man ayam |
| Ich töte | Ez dikujim | Min dekujim | Mi kujim | Mi mekushim | Man kusham |
| Ich sterbe | Ez dimirim | Min demirim | Mi mirim | Mi memirim | Man miram |
| Ich lebe | Ez dijîm | Min dejîm | Mi jîm | Mi mejîm | Man ziyam |
| Ich weine | Ez digrîm | Min degrîm | Mi grîm | Mi megrêm | Man geryam |
استثنائاً از آنجا که تلفظ «de-ê-im» دشوار است، «têm» تلفظ میشود.
فرمان دادن
در زبان کردی مانند پارسی با پیشوند «ب» دستور داده میشود. در آغاز پیشوند ب میآید و سپس ریشه فعل:
| آلمانی | کرمانجی | سورانی | گورانی و جنوب | فارسی |
|---|---|---|---|---|
| Mache! | Bike! | Bike! | Bike! | bekon! |
| Iss! | Bixw! | Bixw! | Bixw! | bexor! |
| Nimm! | Bigire! | Bigire! | Bigire! | Begu! |
| Gehe! | Biçe! | Biçe! | Biçe! | bero! |
| Wisse! | Bizane! | Bizane! | Bizane! | bedan! |
| Komme! | Bê! | Bê! | Bê! | bia! |
| Töte! | Bikuje! | Bikuje! | Bikuje! | bekosh! |
| Stirb! | Bimire! | Bimire! | Bimire! | bemir! |
| Lebe! | Bijî! | Bijî! | Bijî! | bezî! |
| Weine! | Bigrî! | Bigrî! | Bigrî! | begery! |
مقایسه زمانها در گویشهای مختلف کردی
| Lekî | Feylî | Kelhurî | Soranî | Kurmancî | Hewramî | English |
|---|---|---|---|---|---|---|
| mi hetim | mi hatim | mi hatim | min hatim | ez hatim | - | I came |
| mi merim/mexwim | mi xwem/xwerim | mi xwem/dixwem | min exwem/dexom | ez dixwim | min meweru | I eat |
| mi nanim hward | mi nan xwardim | mi nan xwardim | min nanim xward | min nan xward | - | I ate the meal |
| mi nane merim/mexwim | mi nan xwem | mi nan xwem | min nan dexwim | ez nanê dixwim | - | I am eating the meal |
| mi nanme mehward | mi nan xwardisim | mi na xwardêam | min nanim dexward | min nan dixward | - | I was eating the meal |
| mi hetime | mi hatime | mi hatime | min hatûme | ez hatime | - | I have come |
| mi hetüm | mi hatüm | mi hatüm | min hatibûm | ez hatibûm | - | I had come |
کد زبانی
- کد ISO-۶۳۹/۱ زبان کردی KU،
- کد ISO-۶۳۹/۲ آن KUR
- کد DIN ۲۳۳۵ آن KU است.
طبقه بندی
زبان کردی عضوی از شاخه شمالغربی زبانهای ایرانی است که خود شاخهای از زبانهای هندوایرانی است و آن نیز به نوبه خود شاخهای از زبانهای هندواروپایی است.
|
|||||||||||||||||||||||
جستارهای وابسته
- کردها و تقسیم بندی زبانی
- زبان کردی سورانی
- زبان کردی کرمانجی
- روزنامههای کردی
- سرزمین کردستان
- ماههای کردی
- مردم کرد
- موسیقی کردی
- فهرست نامهای کردی
پاورقی
- ↑ http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i From the West Iranian languages, only Persian, Kurdish, and Balōči were known relatively well
- ↑ Encyclopaedia Iranica، سرواژهٔ Kurdish language
- ↑ Encyclopaedia Iranica، سرواژهٔ Kurdish language
- ↑ بنیاد مطالعات ایران، بازدید: مه ۲۰۰۹.
- ↑ Encyclopaedia Iranica، سرواژهٔ Kurdish language
- ↑ کرد و پراکندگی او در گستره ایران زمین - ح. بهتویی - ۱۳۷۷ - تهران.
- ↑ Ethnologue report for Kurdish
- ↑ دایره المعارف بزرگ اسلامی، جلد دهم، تهران ۱۳۸۰، ص. ۵۴۸-۵۴۹
- ↑ Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) ۲۰۰۰,.
- ↑ Rüdiger Schmitt (Hg.): Compendium Linguarum Iranicarum. Wiesbaden (Reichert) ۱۹۸۹,
- ↑ Kurdish language - Britannica Online Encyclopedia
- ↑ دایره المعارف بزرگ اسلامی، جلد دهم، تهران ۱۳۸۰، ص. ۵۴۸-۵۴۹
- ↑ Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) ۲۰۰۰,.
- ↑ Full text of Iraq constitution - Conflict in Iraq- msnbc.com
- ↑ Special Focus Cases
- ↑ محمد معین فرهنگ فارسی (متوسط) شش جلدی، انتشارات امیرکبیر، تهران ۱۳۶۲
- ↑ احسان یارشاطر: زبانها و لهجههای ایرانی: مقدمه لغتنامه دهخدا. تهران ۱۳۳۷
- ↑ محمد معین فرهنگ فارسی (متوسط) شش جلدی، انتشارات امیرکبیر، تهران ۱۳۶۲
- ↑ احسان یارشاطر: زبانها و لهجههای ایرانی: مقدمه لغتنامه دهخدا. تهران ۱۳۳۷
- ↑ ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ ۲۰٫۲ Antonio Panaino, Sara Circassia. The scholarly contribution of Ilya Gershevitch to the development of Iranian studies: International Seminar, 11th April 2003, Ravenna (Simorg Series ed.). 2006. ص 2-71. ISBN 88-8483-314-0.
- ↑ کردها نوادگان مادها - و. مینورسکی - ۱۳۸۲ نشر: ژیار
- ↑ Windfuhr, Gernot. "Isoglosses: A Sketch on Persians and Parthians, Kurds and Medes" in Hommages et Opera Minora, Monumentum H. S. Nyberg, Vol. 2., Acta Iranica 5. Tehran-Liège: Bibliothèque Pahlavi, 457-472. pg 468. excerpt:"One may add that the overlay of a strong superstrate by a dialect from the eastern parts of Iran does not imply the conclusion that ethnically all Kurdish speakers are from the east, just as one would hesitate to identify the majority of Azarbayjani speakers as ethnic Turks. The majority of those who now speak Kurdish most likely were formerly speakers of Median dialects"
- ↑ "Kurdish Nationalism and Competing Ethnic Loyalties", Original English version of: "Nationalisme kurde et ethnicités intra-kurdes", Peuples Méditerranéens no. 68-69 (1994), 11-37. [۱]
- ↑ "Kurdish Nationalism and Competing Ethnic Loyalties", Original English version of: "Nationalisme kurde et ethnicités intra-kurdes", Peuples Méditerranéens no. 68-69 (1994), 11-37. The great orientalist and expert on the Kurds, Vladimir Minorsky, once claimed that the various Kurdish dialects (from which he excluded Zaza and Gurani) showed underneath their obvious differences a remarkable unity, especially remarkable when compared with the great variety of very dissimilar Iranian languages spoken by the inhabitants of another mountainous area, the Pamirs. He concluded that this basic unity of the Kurdish language derived from a single language spoken by a large and important people, and suggested that these might have been the Medes (whom Kurdish nationalists in fact like to see as their ancestors).[4] This view was criticised by the linguist D.N. MacKenzie, according to whom there are but few linguistic features that all Kurdish dialects have in common and that are not at the same time found in other Iranian languages. Systematic comparison of significant features of Kurdish with other Iranian languages moreover showed, according to MacKenzie, that Kurdish proper differs on a number of important points from what is known about Median. Kurdish has a strong south-western Iranian element, whereas Median presumably was a northwestern Iranian language. Zaza and Gurani, two related Iranian languages spoken in the north-western and south-eastern extremes of Kurdistan, do belong to the north-west Iranian group, and many of the differences between the northern ("Kurmanci") and southern ("Sorani") dialects of Kurdish proper are due to the profound influence of Gurani on the latter.[5] MacKenzie's message, which he appeared to direct at Kurdish nationalist ideologues at least as much as at Minorsky, was that the Kurds have neither common origins nor basic cultural unity.
- ↑ G. Asatrian, Prolegomena to the Study of the Kurds, Iran and the Caucasus, Vol.13, pp.1-58, 2009
- ↑ Encyclopaedia Iranis سرواژةٔ Kurdish language
- ↑ دایره المعارف بزرگ اسلامی، جلد دهم، تهران ۱۳۸۰، ص. ۵۴۸-۵۴۹
- ↑ Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) ۲۰۰۰,.
- ↑ [Http://www.KurdishAcademy.org/english/alphabet/alphabet.html نویسه کردی]
- ↑ مقایسهٔ نویسهها
منابع
- کردها نوادگان مادها - و. مینورسکی - ۱۳۸۲ نشر: ژیار
- مکالمات روزمره زبان کردی. مصطفی خرم دل. سال چاپ: ۱۹۸۱ نشر: انتشارات کردستان
- (برگرفته از کتاب «قاموس زبان کردی»، تالیف عبدالرحیم ذبیحی، چاپ ۱۹۸۸)
- وبسایت کردستان به آدرس: www.sorankurdistani.com
فرهنگ کردی-کردی-فارسی (هه نبانه بورینه۹-عبدالرحمان شرفکندی(هه ژار)-انتشارات سروش
پیوند به بیرون
- نمودار درختی زبانهای ایرانی
- مجمع علمی زبان کردی - ایران
- مادها
- کتاب: زبانشناسی عملی: راهنمای بررسی گویش ها
- نقش انگلیسها در ایجاد زبان مکاتبهای کردی
- زبانهای ایرانی (به انگلیسی)
فرهنگهای کردی-فارسی
خودآموزی زبان کردی:
فرهنگها:
|
|||||||
