فهرست ولایت‌های افغانستان

جمهوری اسلامی افغانستان
سیاست و حکومت افغانستان
[نمایش]قانون اساسی [نمایش]ریاست جمهوری [نمایش]هیئت قانون گذاری [نمایش]قوه قضايى [نمایش]تقسیمات [نمایش]انتخابات‌ها [نمایش]روابط خارجی [نمایش]رؤسای جمهوری [نمایش] انتخابات‌ها

افغانستان دارای ۳۴ ولایت (استان) است.

فهرست ولایت‌ها

نقشهٔ ولایت‌های افغانستان

ولایت‌های افغانستان

موقعیت*[۱]	ولایت	مرکز	جمعیت[۱]	مساحت (کیلومتر مربع)	زبان	واحدهای اداری	جزئیات
	اُرُزگان	ترین‌کوت	۳۲۰٬۵۸۹	۱۲٬۶۴۰	پشتو، فارسی دری	۵ ولسوالی: ترین‌کوت، چوره، خاص‌ارزگان، دهراوود، شهید حساس، گیزاب	در سال ۲۰۰۴ نیمهٔ شمالی و هزاره نشینِ ولایت اُروزگان بهمرای ولسوالی گیزاب به ولایت جدید دایکندی تبدیل شد. پس از مدتی ولسوالی گیزاب دوباره در سال ۲۰۰۶ به ولایت ارزگان برگردانده شد.[۲]
	بادغیس‎	قلعه نو	۴۹۹٬۳۹۳	۲۰٬۰۶۸	فارسی دری	۷ ولسوالی: آب‌کَمَری، جَوَند، غورماچ، قادِس، قلعهٔ نو، بالامُرغاب، مُقُر
	بامیان	بامیان	۳۴۳٬۸۹۲	۱۷٬۴۱۴	فارسی دری با گویش هزارگی	۷ ولسوالی: بامیان، کَهمَرد، پنجاب، سَیغان، شیبَر، وَرَس، یکاولنگ
	بدخشان‎	فیض‌آباد	۸۱۹٬۳۹۶	۴۷٬۴۰۳	فارسی دری، زبان‌های پامیری	۲۸ ولسوالی: اَرغَنج‌خواه، اَرگو، اِشکاشِم، بهارک، تَگاب (کِشِمِ بالا)، تیشکان، جُرم، خاش، خواهان، دَرایِم، درواز بالا (نِسَی)، درواز پایین (مایمَی)، راغستان، زیباک، شِغنان، شِکی، شهدا، شهر بزرگ، فیض‌آباد، کُران و مُنجان، کِشِم، کوف‌آب، کوهستان، وَخان، وَردوج، یاوان، یفتلِ پایین، یَمگان (گیروان)
	بَغلان‎	پُلِ خُمری	۷۴۱٬۶۹۰	۲۰٬۳۶۲	فارسی دری، پشتو، ازبکی، ترکمنی	۱۵ ولسوالی: اندراب، بغلان جدید، بُرکه، پُلِ حصار، پُلِ خُمری، تاله و برفک، جَلگه، خِنجان، خوست و فِرِنگ، دوشی، دهانه غوری، دِه‌صلاح، فِرِنگ و غارو، گذرگاه نور، نَهرین
	بلخ‎	مزار شریف	۱٬۱۲۳٬۹۴۸	۱۶٬۸۴۰	فارسی دری	۱۵ ولسوالی: بلخ، چارپولَک، چارکُنت، چَمتال، خَلَم، دولت‌آباد، دِهدادی، زاری، شورتپه، شولگره، کَشنده، کُلدار، مارمَل، مزار شریف، گذرگاهِ نور
	پروان	چاریکار	۴۹۱٬۸۷۰	۵٬۹۷۴	فارسی دری، پشتو	۱۰ ولسوالی: بَگرام، جبل‌سراج، چاریکار، سالَنگ، سرخِ پارسا، سیدخلیل، شیخ‌علی، شینواری، غوربند، کوهِ صافی
	پکتیا	گردیز	۴۱۵٬۰۰۰	۶٬۴۳۲	پشتو	۱۳ ولسوالی: احمدآباد، جاجی، جانی‌خیل، چاوک، چَمکَنی، دَند پَتان، زَدران (پشتو: ځدران)، زُرمت، سیدکَرَم، شَواک، علی‌خیل، گردیز، لجه احمدخیل	در گذشته پکتیا وسعت بیشتری داشت، اما این ولایت نخست به دو ولایت پکتیا و پکتیکا تقسیم شد و سپس با تأسیس ولایت خوست در نواحی شرقی پکتیا از وسعت آن کاسته شد.[۳]
	پکتیکا	شَرَن	۸۰۹٬۷۷۲	۱۹٬۳۳۶	پشتو	۱۹ ولسوالی: اُرگون، اومَنه، بَرمَل، تَروُو، جانی‌خیل، دیله و خوشامند، زرغون‌شهر، زیروک، سرحوضه، سَروبی، شَرَن، گومَل، گیان، مَتاخان، نِکه، وازه‌خواه، وَرمَمی، یحیی‌خیل، یوسف‌خیل
	پنجشیر	بازارک	۱۲۸٬۶۲۰	۳٬۶۱۰	فارسی دری	۷ ولسوالی: اَنابه، بازارک، پریان، خِنج، دَره، روخه، شُتُل
	تخار	تالقان	۸۳۰٬۳۱۹	۱۲٬۳۷۶	فارسی دری، ازبکی	۱۷ ولسوالی: اِشکمِش، بَنگی، بهارک، تالقان، چال، چاه‌آب، خواجه بهاءالدین، خواجه غار، دَرقَد، دشتِ قلعه، روستاق، فَرخار، کلفگان، نمک‌آب، وَرسَج، هزارسَموچ، یَنگی‌قلعه
	جوزجان	شِبِرغان	۴۲۶٬۹۸۷	۱۰٬۳۲۶	ازبکی، فارسی دری	۱۱ ولسوالی: آقچه، خانقاه، خُم‌آب، خواجه دوکوه، دَرزاب، شِبِرغان، فیض‌آباد، قَرقین، قوش‌تپه، مَردیان، مِنگَجِک
	خوست	خوست	۶۳۹٬۸۴۹	۴٬۰۲۹	پشتو	۱۳ ولسوالی: باک، تَنی، تیریزائی، جاجی‌میدان، خوست مَتون، سپیره، شَمَل، صَبری (یعقوبی)، قَلَندر، گُربُز، مَندوزی، موسی‌خیل، نادرشاه‌کوت
	دایکُندی	نیلی	۴۷۷٬۵۴۴	۱۶٬۶۵۵	فارسی دری با گویش هزارگی	۹ ولسوالی: اَشتَرَلی، خِدیر، سنگِ تخت، شهرستان، کِجران، گیتی، میرامور، نیلی
	زابل	قلات	۲۴۴٬۸۹۹	۱۷٬۲۹۳	پشتو، فارسی دری	۸ ولسوالی: اَتغَر، اَرغَنداب، تَرنگ و جَلدک، دایچوپان، شاه‌جوی، شمَلزائی، شینکَی، قَلات، کاکَر، میزان
	سرپل	سرِپل	۴۴۲٬۲۶۱	۱۶٬۳۶۰	فارسی دری، ازبکی	۷ ولسوالی: بلخاب، سرپل، سانچارک، سوزمه قلعه، صیاد، کوهستانات، گوسفندی
	سمنگان	آیبک	۳۷۸٬۰۰۰	۱۱٬۲۶۲	ازبکی، فارسی دری	۷ ولسوالی: آیبک، حضرتِ سلطان، خُرم و سارباغ، دره صوف بالا، دره صوف پایین، روی دوآب، فیروزنَخچیر
	غزنی	غزنی	۱٬۰۸۰٬۸۴۳	۲۳٬۳۷۸	فارسی دری، پشتو، گویش هزارگی	۱۹ ولسوالی: آب‌بند، اَجرستان، اَندَر، بهرام شهید، جاغوری، عُمری، ده‌یک، رشیدان، زنه‌خان، غزنی، قره‌باغ، گیرو، گیلان، مالستان، مُقُر، ناوَر، ناوه، واغَز، ولی‌محمد شهید خوگیانی
	غور	چَغچَران	۶۳۵٬۳۰۲	۳۸٬۶۶۶	فارسی دری	۱۰ ولسوالی: پسابند، تولک، تیوره، دولت‌یار، دولینه، چارسده، چَغچَران، ساغر، شهرک، لعل و سرجنگل
	فاریاب	میمنه	۸۳۳٬۷۲۴	۲۱٬۱۴۶	فارسی دری، ازبکی، ترکمنی	۱۳ ولسوالی: اَلمار، اَندخوی، بُلچراغ، پشتون‌کوت، خان چارباغ، دولت‌آباد، خواجه سبزپوش ولی، شیرین‌تَگاب، قَرغان، قَرَم‌قُل، قیصار، کوهستان، گَرزیوان، میمنه
	فَراه	فراه	۴۹۳٬۰۰۷	۴۷٬۷۸۶	فارسی دری، پشتو، بلوچی	۱۱ ولسوالی: اناردره، بالابلوک، بَکواه، پرچمن، پُشت‌رود، خاک سفید، شیب‌کوه، فراه، قلعهٔ کاه، گلستان، لاش و جُوَین
	قندهار	قندهار	۹۹۰٬۱۰۰	۴۷٬۶۷۶	پشتو، فارسی دری	۱۶ ولسوالی: ارغستان، ارغنداب، پَنجوائی، خاکریز، دامان، ریگستان، ژِرَی، سپین‌بولدَک، شاه‌ولی‌کوت، شورابَک، غورَک، قندهار، میانَشین، مَیوَند، نیِش
	کابُل	کابل	۲٬۴۲۵٬۰۶۷	۴٬۵۸۵	فارسی دری، پشتو، ازبکی	۱۵ ولسوالی: اِستالِف، بَگرامی، پَغمان، چهارآسیاب، خاکِ جبار، دِه‌سبز، سُروبی، شکردره، فَرزه، قره‌باغ، کابل، کَلَکان، گُلدره، موسائی، میربچه‌کوت
	کاپیسا	محمود راقی	۳۵۸٬۲۶۸	۱٬۸۷۱	فارسی دری، پشتو، پشه‌ای	۷ ولسوالی: اَلِه‌سائی، تَگاب، حصهٔ اول کوهستان، حصهٔ دوم کوهستان، کوه‌بند، محمود راقی، نَجراب
	کندوز	کُندوز	۷۷۳٬۳۸۷	۷٬۸۲۷	ازبکی، پشتو، فارسی دری، ترکمنی	۷ ولسوالی: امام‌صاحب، چهاردره، خان‌آباد، دشت اَرچی، علی‌آباد، قلعهٔ ذال، کُندوز
	کُنَر	اسدآباد	۴۱۳٬۰۰۸	۴٬۳۳۹	پشتو	۱۵ ولسوالی: اسدآباد، بَرکُنر، خاص‌کُنر، دانگام، دره‌پیچ، چپه‌دره، چوکی، سرکانی، شیگل و شِلتَن، غازی‌آباد، مَرَوَره، ناری، نَرَنگ، نورگُل، وَتَه‌پور
	لَغمان	مهترلام	۳۸۲٬۲۸۰	۳٬۴۰۸	پشتو، پشه‌ای، فارسی دری، نورستانی	۵ ولسوالی: دولت‌شاه، قَرغه‌ئی، علیشِنگ، علینگار، مِهترلام
	لوگر	پُلِ عَلَم	۳۲۲٬۷۰۴	۳٬۹۵۵	پشتو، فارسی دری	۷ ولسوالی: اَزره، بَرَکی بَرَک، پُلِ عَلَم، چَرخ، خروار، خوشی، محمدآغه
	ننگرهار	جلال‌آباد	۱٬۳۴۲٬۵۱۴	۷٬۶۱۶	پشتو	۲۱ ولسوالی: اَچین، بَتی‌کوت، بِهسود، پَچیرواَگام، جلال‌آباد، حصارک، چَپَرهار، خوگیانی، دَربابا، درهٔ نور، ده‌بالا، رودات، سرخ‌رود، شیرزاد، شینوار، کوت، کوزکُنر، گوشته، لعل‌پور، مُهمنددره، نازیان
	نورستان	پارون	۱۳۰٬۹۶۴	۹٬۹۴۲	نورستانی، پشه‌ای	۸ ولسوالی: برگِ مَتال، پارون، دوآب، کامدیش، مَندول، نورگَرام، واما، وایگَل
	نیمروز	زرنج	۱۱۷٬۹۹۱	۴۱٬۳۵۶	بلوچی، پشتو، فارسی دری	۵ ولسوالی: چَخانسور، چهاربُرجک، خاش‌رود، زَرَنج، کَنگ
	وردک	میدان شهر	۵۲۹٬۳۴۳	۹٬۰۲۳	فارسی دری با گویش هزارگی	۸ ولسوالی: جلریز، جَغَتو، چکِ وردک، حصهٔ اول بهسود، دایمیرداد، سیدآباد، مرکزِ بهسود، نِرخ
	هرات	هرات	۱٬۷۶۲٬۱۵۷	۶۱٬۳۱۵	فارسی دری	۱۶ ولسوالی: اَدرَسکن، اِنجیل، اوبه، پشتون‌زرغون، چِشت شریف، زنده‌جان، شیندَند (سبزوار)، غوریان، فَرسی، کَرُخ، کُشک، کُشک کهنه، کُهسان، گُذَره، گُلران، هرات	ولایت باستانی هرات در گذشته وسعت بیشتری داشت، اما این ولایت در سال ۱۹۶۴ میلادی به چهار ولایت بادغیس، فراه، غور و هرات تقسیم شد و از وسعت آن کاسته شد.
	هلمند	لشکرگاه	۱٬۴۴۱٬۷۶۹	۶۱٬۸۲۹	پشتو، فارسی دری، بلوچی	۱۳ ولسوالی: بَغران، دیشو، ریگِ خان‌نشین، سَنگین، کَجَکی، گرمسیر، لشکرگاه، موسی‌قلعه، نادعلی، ناوهٔ بارکزائی، نوزاد، نهرِ سراج، واشیر

ریشه‌شناسی و پیشینه

تاریخچهٔ تقسیمات کشوری

از سال ۱۷۷۳ میلادی به بعد درست از زمانی که تیمورشاه کابل را پایتخت خود قرار داد، شاهزادگان ولایت را کم و بیش خودمختاری داده بودند. مهم‏ترین ولایات تحت کنترل شاهزادگان و امیران، کابل، قندهار، هرات، ترکستان افغانستان، قطغن و بدخشان بودند. امیر عبدالرحمن‌خان (۱۹۰۱-۱۸۸۰) دامنه قلمرو سلطنتی‏اش را به ولایات هرات، ترکستان افغانستان، هزاره‏جات، نورستان و بدخشان گسترش داد. امان‌الله شاه (۱۹۱۹-۱۹۲۹) با کسب استقلال کشور، در سیستم اداری هم تغییراتی بوجود آورد که به شکل کشورهای دموکراتیک آن وقت بود. او ساحات کشور را به پنج ولایت اصلی و یا عمده و چهار حکومت اعلی تقسیم نمود. در دورهٔ سلطنت محمد نادرشاه (۱۹۲۹-۱۹۳۳) این تقسیمات عبارت بودند از:^[۶۲]

ولایات اصلی:

• ولایت کابل
• ولایت قندهار
• ولایت هرات
• ولایت مزارشریف
• ولایت قطغن و بدخشان

حکومت‌های اعلی:

• حکومت اعلای مشرقی
• حکومت اعلای جنوبی
• حکومت اعلای فراه و چخانسور
• حکومت اعلای میمنه

بعد از حکومت مشروطه و تصویب قانون اساسی در سال ۱۳۴۳ خورشیدی/۱۹۶۴ میلادی در دورهٔ سلطنت محمد ظاهرشاه (۱۹۳۳-۱۹۷۳)، افغانستان به ۲۶ ولایت تقسیم شده که هر کدام به دلیل اهمیت و چگونگی انکشاف آن به گروه‏های یک، دو و سه تقسیم گردیده بودند. کابل، غزنی، گردیز، جلال‏آباد، مزار شریف، هرات و قندهار جزء مراکز «درجه یک»، ارزگان، غزنی، هلمند، فاریاب، جوزجان، فراه، بغلان، بدخشان، تخار و پروان جزء مراکز «درجه دو» و کنر، وردک، زابل، غور، بامیان، بادغیس، نیمروز، سمنگان، کاپیسا و لغمان جزء مراکز «درجه سه» ولایات در تقسیمات کشوری قرار گرفتند.^[۶۳] هر کدام از این ولایات به وسیله فرمانداری «والی»، اداره می‏شد که در برابر وزارت داخله در کابل مسئولیت داشتند. مضافاً این که نماینده‏هایی در هر ولایت وجود داشت که روند اجرایی کار را مستقیماً به کابل گذارش می‏دادند. هر ولایتی دارای چندین «ولسوالی» بود که به وسیله مسئولی به نام «ولسوال» اداره می‏شدند و ولسوالی‏ها در برابر «والی» مسئولیت داشته و می‏بایست گزارش کار را به آنها می‏دادند، البته هر ولسوال امکان داشت چندین علاقه‏داری را نیز اداره کند. علاقه‏داری‏ها در روستاهای مهم مستقر و در قبال ولسوالی‏ها مسئولیت مستقیم داشتند، علاقه‏داری‏ها به تناسب جمعیت آنان به چهار گروه تقسیم می‏شدند.^[۶۴]

در سال ۱۹۷۰ افغانستان به ۲۶ ولایت، شش ولسوالی بزرگ (پشتو: لُوی ولسوالی)، ۱۷۵ ولسوالی و ۱۱۸ علاقه‏داری تقسیم شد. در دورهٔ حکومت کمونیست‌ها در دههٔ هشتاد میلادی، ولایت‌های پکتیکا، کاپیسا، کنر و سر پل به نقشه اضافه شدند. در دورهٔ مجاهدین با افزوده شدن ولایت‌های خوست و نورستان در سال ۱۹۹۴ تعداد ولایت‌ها به ۳۲ ولایت رسید. در سال ۲۰۰۴ دو ولایت دیگر نیز به نقشه افزوده شدند. پس از روی کار آمدن حامد کرزی، وی به پاس مبارزات مردم پنجشیر این منطقه را که در گذشته یکی از ولسوالی‌های ولایت کاپیسا بود در ۱۳ آوریل ۲۰۰۴ به ولایت تبدیل کرد. دایکندی پیشتر یکی از ولسوالی‌های ولایت اُروزگان بود. ولی در تاریخ ۲۸ مارس ۲۰۰۴ به عنوان یک ولایت جداگانه تشکیل شد.

جستارهای وابسته

• فهرست ولسوالی‌های افغانستان
• فهرست شهرهای افغانستان

پانویس

پیوند به بیرون

• وبگاه سرویس‌های مدیریت اطلاعات افغانستان (AIMS)، نقشهٔ تقسیمات واحدهای اداری افغانستان، زبان: فارسی دری
• وبگاه سرویس‌های مدیریت اطلاعات افغانستان (AIMS)، نقشهٔ تقسیمات واحدهای اداری افغانستان، زبان: انگلیسی
• وبگاه سفارت کبرای جمهوری اسلامی افغانستان در تهران، تقسیمات کشوری افغانستان، زبان: فارسی دری

• Xavier de Planhol, 2000, GEOGRAPHY i. Evolution of geographical knowledge: Development of geographical knowledge about Afghanistan., Encyclopaedia Iranica.
• A. Ghani, 1983, AFGHANISTAN xi. Administration, Encyclopaedia Iranica.
• قاموس اعلام جغرافیایی، نشرات انجمن دائرة‌المعارف، کابل، مطبعۀ عمومی، ۱۳۲۷ ه.خ.، تارنمای کتابخانه دیجیتال افغانستان.

ولایت‌های افغانستان اروزگان · بادغیس · بامیان · بدخشان · بغلان · بلخ · پروان · پکتیا · پکتیکا · پنجشیر · تخار · جوزجان · خوست · دایکندی · زابل · سرپل · سمنگان · غزنی · غور · فاریاب · فَراه · قندهار · کابل · کاپیسا · کندوز · کنر · لغمان · لوگر · ننگرهار · نورستان · نیمروز · وردک · هرات · هلمند