از ویکیپدیای فارسی، دانشنامه آزاد

گاه‌شماری جلالی

«جلالی» تغییر مسیری به این صفحه است. برای کاربردهای دیگر جلالی (ابهام‌زدایی) را ببینید.
امروز

۵ بهمن ۱۳۹۰

گاه‌شماری جلالی دقیق‌ترین تقویم و مبنای گاهشماری ایرانیان از قرن پنجم خورشیدی بدین سو است.

محتویات

تاریخچه

گاه شماری جلالی توسط عده‌ای از ریاضی دانان ایرانی از جمله ابوالفتح عبدالرحمان منصور خازنی، ابومظفر اسفزاری، ابوعباس لوکری، محمد بن احمد معموری، میمون بن نجیب واسطی و ابن کوشک بیهقی مباهی و در راس آنان حکیم عمر خیام در ۳ رمضان ۴۷۱ هجری قمری تدوین شد. [۱]

کار تدوین این تقویم در دورهٔ ملکشاه سلجوقی و بر احتمال نزدیک به یقین با فرمان خواجه نظام‌الملک و در شهر اصفهان - پایتخت سلجوقیان - و بنابر گفته ای دیگر در ری یا نیشابور انجام شد.

گاهشماری جلالی تا پیش از مشروطه در ایران رسمیت نداشت و با تغییراتی از جمله در مبدأ و اسامی و طول ماهها در قالب تقویم هجری شمسی برجی از سال ۱۳۲۹ هجری قمری برابر با ۱۲۸۹ هجری خورشیدی در ایران به کار رفته و سپس با تغییراتی در قالب تقویم هجری شمسی در سال ۱۳۰۴ خورشیدی کلیات آن به همراه نامهای فارسی برای ماهها و تعدیل طول ماهها به تصویب مجلس شورای ملی گاه‌شماری رسمی ایران شد.

گاهشماری ایران و گاهشماری افغانستان بر پایه گاهشماری جلالی ساخته شده‌اند ولی هم درازای ماه‌هایشان و هم آغاز تاریخشان با گاهشماری جلالی دگرگونی دارد.

دقت و مشخصات

این تقویم را دقیق‌ترین گاهشماری جهان دانسته اند. در برابر تقویم اروپایی که در هر 3320 سال یک روز خطا دارد[۲]، گاهشمار جلالی در هر ۱۰ هزار سال یک ثانیه خطا دارد.

مبدأ گاه‌شماری جلالی، سال جلوس ملکشاه بر تخت سلطنت و سرآغاز آن جمعه، اول فروردین سال نخستین جلالی (۴۵۸ هجری خورشیدی)، برابر نهم رمضان سال ۴۷۱ هجری قمری قراردادی (۱۵ مارس ۱۰۷۹ میلادی جولیانی مطابق ۲۱ مارس ۱۰۷۹ میلادی گرگوری) بود که تفاضل آن با تقویم هجری خورشیدی ۴۵۷ سال می‌باشد.

در این گاهشماری روز اول سال طوری تنظیم ‌شده‌است که با برابری بهاری همگام شود و در پایان سال‌ها ۳۶۵ یا ۳۶۶ روز دارند.

طول ماههای آن را مانند گاهشماری یزدگردی ۳۰روزه با ۵روز افزوده و به احتمالی ضعیفتر مانند تقویم برجی براساس توقف نسبی خورشید در برجها بین ۲۹ تا ۳۲روزه دانسته‌اند.

قوانین تقویم ایرانی

تقویم ایرانی یا جلالی به طور رسمی در ایران ونواحی مجاورآن استفاده می‌شود. یک تقویم خورشیدی است که به دقت از فصل‌های نجومی تبعیت می‌کند، بنابراین به دانستن زمان دقیق اعتدال بهاری نیاز داریم.

قوانین تقویم جلالی ساده‌اند. سالها ۱۲ ماه دارند که از هجرت پیامبر از مکه به مدینه در سال ۶۲۲ بعد از میلاد شروع شده‌اند. یک سال جلالی دراولین روز بهار نجومی و یا در روز بعد از آن که به ترتیب منطبق با این است که لحظه اعتدالی قبل یا بعد از ظهر حقيقي به وقت تهران ( تقريبا حدود 12:07) اتفاق بیفتد، شروع می‌شود. در۶ ماه اول سال همه ماهها۳۱ روز ودر ۶ ماه دوم در یک سال کبیسه همه ۳۰ روز دارند.در سالهای معمولی(غیر کبیسه) آخرین ماه سال ۲۹ روزه‌است.بنابراین هر فصل با ۳ ماه متوالی منطبق است.

انتظار می‌رود که تقریبا هر چهار سال در تقویم ایرانی یک سال کبیسه باشد و این نظم مشهور در تقویم خورشیدی است. به علاوه معمولاً بعد از هر ۳۲ سال(بعضی اوقات بعد از ۲۸ یا ۳۶) یک سال معمولی اضافه می‌شود یعنی ۴ سال متوالی به جای ۳ سال متوالی ۳۶۵ روزه‌است. به طور متداول سالهای کبیسه به طور یکنواخت در دوره‌های ۳۳ ساله محاسبه می‌شوند و سالهایی هستند که در تقسیم بر ۳۳ باقی مانده ۱،۵،۹،۱۳،۱۷،۲۲،۲۶ و ۳۰ داشته باشند برای نمونه سال جلالی ۱۳۷۵ که در ۲۰ مارس ۱۹۹۶ شروع شده‌است باقی مانده ۲۲ دارد بنابراین کبیسه‌است.

پانویس

  1. نوروزنامه، رساله منسوب به خیام نیشابوری
  2. گاه‌شماری ایرانی، موسی اکرمی، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، چاپ اول (۱۳۸۰)، صفحه ۴۱.

جستارهای وابسته

تاریخچه تقویم ایرانی

منابع

پیوند به بیرون

دانلود تقویم افزونه تقویم جلالی برای مرورگر گوگل کروم*



Sponsored Ad
بورسیه زبان انگلیسی‌ EHLS برای فارسی زبانان متقاضی ...
رویدادهای ایرانی سراسر جهان
یک زن انگلیسی‌ نمازگزاران عید فطر در نیوکاسل انگلیس را با خودرو زیر گرفت + فیلم
گریختن یک زن و شوهر ایرانی به همراه سه فرزند از دست آدم ربایان مسلح ترک و عرب در استانبول با ایجاد آتش سوزی!
سود وام پلاسکونشینان ۲ برابر شد/ بسیاری از کسبه عطای وام را به لقایش بخشیدند
ایوانکا ترامپ به دلیل تقلب و کپی برداری از مدل کفش مشهور ایتالیایی دادگاهی شد
سوالات امتحان نهایی ایران دقایقی قبل از امتحان لو رفت و در اینترنت منتشر شد!
اردوغان در مراسم نماز عید فطر از هوش رفت!
ترامپ در حال مصالحه در پرونده قضایی‌ مرموز و پیچیده ...
ملاقات رضا پهلوی با نماینده‌های مجلس آمریکا با هدف ...
ویدئو اعتقادات یک داعشی دستگیر شده: ایرانیان را ...
رستوران دار ایرانی آمریکایی در لس آنجلس به اتهام ...
سرانجام زنان در سریال ایرانی مو نشان دادند (ویدئو)
فیلم رادیو دریمز (رویای رادیویی) با هنرنمایی محسن ...